Kriter Dergi / Ekonomi

Marmara’da Sanayi Yoğunluğunu Azaltma ve Yeni Sanayi Havzaları Planının Türkiye Ekonomisine Etkileri

Sun, 01 Mar 2026 0:39:00 GMT

Yoğunlaşmayı anlatmak için en güçlü metafor şudur: “Türkiye’nin sanayisi tek bir sepette.” Sepetin adı Marmara’dır. Sepet büyüdükçe verim artar: Tedarikçi yakındır, liman yakındır, iş gücü havuzu yakındır. Fakat aynı sepete fazla yük binince iki şey olur: Sepet daha kırılgan hale gelir (deprem/afet riski). Sepeti taşımanın maliyeti şişer (arsa‑işçilik‑konut‑lojistik maliyetleri). Dolayısıyla tartışma, “Marmara’yı zayıflatmak” değil, Türkiye ekonomisinin “tek odacıklı kalp” gibi çalışmasını engelleyip çok merkezli bir dolaşım sistemi kurmaktır.

Geçmişin İzlerinden Geleceği İnşa Etmek: Türkiye’nin Hicaz Demiryolu Hamlesi

Sun, 01 Mar 2026 0:26:00 GMT

Hicaz Demiryolu projesi, yalnızca Osmanlı İmparatorluğu’nun son büyük mühendislik hamlesi değil, aynı zamanda Ortadoğu’nun parçalanmış coğrafyasını bir asır önce birbirine bağlayan stratejik bir omurgaydı. Birinci Dünya Savaşı öncesinde yaşanacak buhranları öngören Sultan İkinci Abdülhamid, 1 Eylül 1900’de Hicaz Demiryolu’nun temellerini attı. Amaç ise oldukça basitti: İstanbul ile Mekke arasında uzanan geniş coğrafyada ekonomik ve toplumsal etkileşimi hızlandırmak.

Küresel Belirsizlikler Ekseninde Ticaret Satrancında Yeni Hamleler

Sun, 01 Mar 2026 0:04:00 GMT

Ekonomi politikalarındaki belirsizliği ölçen endeks, son yıllarda tarihi ortalamaların üzerinde seyrediyor ve sıradanlaşan bir şekilde yeni rekorlar kırıyor. Özellikle 2025’te ABD’de yeniden devreye alınan geniş kapsamlı tarifeler ve “Kurtuluş Günü” olarak adlandırılan vergi düzenlemeleri, küresel ticaret üzerinde ciddi bir şok etkisi doğurdu. ABD’nin efektif tarife oranlarının kısa sürede çift haneli seviyelere yükselmesi, yalnızca Çin’i değil Avrupa’yı ve gelişmekte olan ülkeleri de etkiledi.

Türkiye Tohumculuğu İsrail’e Bağımlı mı?

Sat, 01 Nov 2025 0:52:00 GMT

Ortaya koyulan veriler çok açık olarak göstermektedir ki ne dünya ne de Türkiye tohumculukta “söylendiği gibi” İsrail’e bağımlı değildir. Ancak hibrit tohum sistemine ve küresel şirketlere karşı belli seviyede bağımlılık riski mevcuttur. Mesele tohum egemenliği meselesidir. Tohumunu üretemeyen ve tohumuna egemen olmayan bir ülke, gıda arz güvenliğini sağlayamaz.

Gümüş Ekonomi: Yaşlanan Nüfus ve Ekonomik Sonuçları

Sat, 01 Nov 2025 0:47:00 GMT

Toplumun yaşlanması, bazı sorunları beraberinde getirirken ekonomik anlamda yeni fırsat alanları da sunmaktadır. Bu bağlamda öne çıkan en önemli kavramlardan biri “gümüş ekonomi”dir. Gümüş ekonomi, yaşlanan küresel nüfusla birlikte ortaya çıkan ve yaşlı bireylerin ihtiyaçlarına yönelik gelişen yeni ve büyüyen pazarları ifade etmektedir. Gümüş ekonomi, tek bir sektörü değil; sağlık, turizm, finans, telekomünikasyon, bilgi teknolojileri, ulaşım, enerji, bakım hizmetleri ve altyapı gibi birçok alanı kapsamaktadır. Bu alanlar içinde bazıları daha fazla ön plana çıkmaktadır.

Doların Tahtı Sallantıda mı?

Sat, 01 Nov 2025 0:04:00 GMT

Küresel ekonomik sistem, tek para merkezli düzenden çok kutuplu bir finansal yapıya doğru evriliyor. ABD’nin borç sarmalı, kapanan hükümet, faiz yükü ve siyasi istikrarsızlık, bu dönüşümün katalizörü haline gelebilir. Bugün dolar hâlâ tahtında oturuyor olsa da küresel sistemin önde gelen aktörleri artık o tahtın sallandığının farkındalar. Sarsıntının nedeni, salt ABD’nin kamu borç büyüklüğü değil, sistemin ahlaki ve kurumsal kredibilitesinin de aşınmasıdır.

Minimal Devletten Stratejik Devlete: Korumacılık ve Ekonomik Güvenliğin Dönüşü

Sat, 01 Nov 2025 0:03:00 GMT

2008 küresel finans krizi, neoliberal yaklaşımın problemlerini açığa çıkardı ve devlet, piyasanın “kurtarıcısı” olarak geri döndü. 2016 sonrasında ise ekonomik milliyetçilik politikası, merkantilist yaklaşımları anımsatır oldu. COVID-19 pandemisi ve Rusya-Ukrayna Savaşı ise bu süreci sadece hızlandırdı. Tedarik zincirlerinin kırılganlığı ve kritik teknolojilerde dışa bağımlılık gibi konular, doğrudan devletlerin güvenlik meselesi haline dönüştü. Bugün gelinen aşamada ise neoliberal paradigma hem ideolojik olarak zayıflamaya hem de büyük güçler düzeyinde fiilen terk edilmeye başladı.

Trump 2.0 Küresel Ekonomi İçin Ne İfade Ediyor?

Sun, 01 Dec 2024 0:20:00 GMT

Trump’ın yeni döneminde özellikle ekonomi politikalarının ilgi odağı olması bekleniyor. Enflasyonun artabileceği ve ekonomik büyümenin zayıflayabileceğine dair senaryolar öne çıkıyor. Uygulanacak ekonomi politikaları nedeniyle (daha yüksek tarifeler, daha düşük vergiler ve deregülasyon) büyüme azalabilir ve enflasyon tekrar körüklenebilir. Bu yüzden de Trump döneminin iktisadi açıdan nasıl bir gelecek sunacağı, asıl merak edilen konudur.

Küresel Gelir ve Vergi Adaletsizliği Derinleşiyor

Tue, 01 Oct 2024 0:59:00 GMT

Küresel servet eşitsizliğindeki tablo, gelir adaletsizliği tablosundan çok daha ürkütücü. Küresel nüfusun yüzde 50’sini temsil eden en fakir kesim, neredeyse hiç varlığa sahip değil. Buna karşılık, küresel nüfusun en zengin yüzde 10'luk kesimi, tüm servetin yüzde 76'sına hakim. Bu tablo, tarıma elverişli topraklardan, yerleşim bölgelerinde konut kullanımına küresel ölçekte ağır bir adaletsizliği de beraberinde getiriyor.

Türkiye Ekonomisinin Güncel Durumu Üzerine Bazı Mülahazalar

Tue, 01 Oct 2024 0:21:00 GMT

Yeni Orta Vadeli Program ile ekonominin; büyümesi, üretimi, istihdamı, yatırım ve ihracatına ilişkin genel görünümü belirleyen; Türkiye’nin iç bütçe dengesi, dış dengesi ve borçlanma durumunun resmini ortaya koyan; bunlara ilişkin politika çerçevesini, hedefleri, uygulama araçlarını gösteren yeni bir yol haritası uygulanıyor.

Tüm Yönleriyle Yeşil ve Mavi Ekonomi

Mon, 01 Jul 2024 0:53:00 GMT

Yeryüzündeki eşitsizlik ve yoksulluk kadar bugün “yeşil ekonomi”, “mavi ekonomi” gibi kavramların oluşmasına neden olan bu ağır çevre tahribinin müsebbibinin de neoliberal ekonomi anlayışını dünyanın başına bela eden küresel kapitalizm olduğunun altını çizmek gerekir. Konu ile alakalı raporlar gösteriyor ki kabaca 2050’de küresel nüfusu beslemek için bile şu an ürettiğimiz gıdanın yaklaşık yüzde 50 artırılması gerekiyor.

Yeni Vergi Düzenlemelerinin Etkileri

Mon, 01 Jul 2024 0:26:00 GMT

Önerilen vergi düzenlemeleri, mevcut sistemdeki yapısal sorunları ele alarak daha adil, etkin ve kapsayıcı bir vergi sistemi oluşturmayı amaçlamaktadır. Örneğin, 2023’te 1 milyon 143 bin 344 kurumlar vergisi mükellefinin yaklaşık yarısı ya zarar ya da matrahsız beyanname vermiştir. Bu mükelleflerin toplam bilanço kârı 5,7 trilyon TL ve toplam hasılatı 60 trilyon TL'dir. Bu durum, vergi etkinliği ve gelir adaletinde büyük sorunlar olduğuna işaret etmektedir.

Kamuda Tasarruf, Etkinlik ve Verimlilik

Sat, 01 Jun 2024 0:42:00 GMT

Tasarruf ve verimlilik paketi, Türkiye’de onlarca yıldır yapıldığı gibi kamuda tasarruf, bütçede disiplin ve kamu yatırımlarında verimliliği esas almaktadır. Bütçe açıklarının, bu adımlarla tekrar milli gelirin yüzde 3’ü seviyelerinin altına çekilmesi hedeflenmektedir. Bu sayede, Türkiye’nin, 1990’lardaki gibi, sürekli ek bütçelere ihtiyaç duyan; bütçe, cari denge, enflasyon ve kur tahminleri tutmayan bir ülke haline gelmemesi önemlidir.

Gıda Fiyatları Perspektifinde Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Wed, 01 May 2024 0:43:00 GMT

Gıda güvenliği ve pek tabii ki gıda enflasyonu hususlarını izah etmek için kabaca dört temel noktaya değinmek elzemdir: İlki, mevsimsellik etkisi ve yetersiz rekabet nedeniyle gıda fiyatlarındaki geniş bant dalgalanmalar. İkincisi, efektif bir ürün üretim planlaması geliştiril(e)memesi. Üçüncüsü lojistik ve tedarik zinciri süreçlerindeki verimsizlikler ve son olarak da yetersiz kapasite ve verimsizlik sebepleriyle yeterli seviyede üretim oluşturulamaması.

10 Büyük Ekonomiden Biri Olma Hedefinin Rasyonalitesi

Wed, 01 May 2024 0:04:00 GMT

Eurostat’ın 2022’deki 36 Avrupa ülkesi araştırmasına göre Avrupa’daki ortalama fiili bireysel tüketim fiyat düzeyi 100 alınırsa, aynı endeks değeri için Türkiye’nin fiyat düzeyi sadece 36’dir. Yani Avrupa’da ortalama 100 avroya alınan bir mal ve hizmet sepeti Türkiye’de 36 avroya (neredeyse 3’te 1 fiyatına) alınabilmektedir.

Elektrikli Araçlar: İklim, Ekonomi ve Jeopolitik Üçgeni

Mon, 01 Apr 2024 0:35:00 GMT

Küresel otomotiv endüstrisinin devam eden dönüşümü; ekonomik büyüme, jeopolitik rekabet ve çevresel sürdürülebilirlik arasındaki karmaşık dengenin etkisi altındadır. Ancak ABD, Çin ve Avrupa için, elektrikli araçlara doğru hızlanma, sadece iklim değişikliği karşısında sürdürülebilir bir geleceği güvence altına almakla ilgili değil, aynı zamanda bir sonraki teknolojik dalgayı yönlendirmekle daha çok ilgilidir.

AB’de Çiftçi Protestoları: Nedenleri ve Olası Sonuçları

Mon, 01 Apr 2024 0:32:00 GMT

Protestolara karşı hem ülkeler ulusal düzeyde birtakım tedbirler alma yoluna gitti hem de AB düzeyinde bazı düzenlemeler ya da bazı kararların ertelenmesi gündeme geldi. Bu kararların altında yatan en önemli neden ise protestoların çok örgütlü olması. Zira bazı ülkelerde sendikalar, bazı ülkelerde ise tarım kooperatifleri çok güçlü ve birlikte hareket etmeyi başarıyorlar.

Türkiye Tarımı Gıda Arz Güvenliğini Sağlar mı?

Mon, 01 Apr 2024 0:27:00 GMT

TÜİK 2023 verilerine göre, Türkiye’nin tarım ve gıda ürünleri ihracatı 31,6 milyar dolar iken ithalatı 25,8 milyar dolar olup 5,8 milyar dolar tarım ve gıda ürünleri dış ticaret fazlalığı vardır. İhracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 122,7’dir. Bu verilerle, Türkiye tarımının, var olan potansiyeliyle tarım ve gıda ürünleri dış ticaret fazlası vererek, ülkenin gıda arz güvenliğini sağladığı gibi küresel gıda arz güvenliğine de katkı yaptığı söylenebilir.

31 Mart Sonrası Ekonomiyi Ne Bekliyor?

Mon, 01 Apr 2024 0:21:00 GMT

Türkiye’de ekonomi yönetiminin, enflasyonist baskılar ve büyüme kaygısı arasındaki denge arayışı devam ediyor. Seçimler sonrası politika hedefleri noktasında ise fiyat istikrarı, cari açığın azaltılması, deprem harcamaları dahil bütçe açığının yüzde 3 gibi sürdürülebilir seviyelere çekilmesi, borç/GSYH oranının yüzde 40’ların altında tutulması daha fazla öne çıkıyor.

Yeni Ekonomi Modeli ve Yükselen Asya ile Ekonomik İlişkiler

Tue, 01 Mar 2022 0:37:00 GMT

Türkiye’nin bugün, neredeyse bir asırlık modernleşme serüveninde yeni bir dönüm noktasındayız. Orta-gelir-tuzağından ve bölgesel bir yumuşak güçten, küresel büyük bir oyuncuya doğru evirilen önemli kırılma noktalarından birindeyiz. Yeni yüzyılın getireceği yeni trendler, fırsatlar ve tehditlere göre Türkiye’nin önlemler alması, kendisine yeni bir yol haritası çizmesi gerekecektir.

Küresel Ekonomide Arayışlar; Türkiye İçin Fırsatlar ve Riskler

Tue, 01 Mar 2022 0:05:00 GMT

Türkiye için tam bağımsız milli ekonomiyi, küresel ölçekte 3 megatrendi gözeten bir yaklaşımla inşa ediyoruz. Türkiye ekonomisini bu hedefe taşıyacak Yeni Ekonomi Modeli'nin öncelikle sürdürülebilirlik, mobilite ve dijitalleşme olarak ifade ettiğimiz 3 megatrendi kapsayan, kavrayan ve sahada uygulayan bir model olması gerekiyor ve model bu formata göre yürüyor. Bu anlayışın özü, Türkiye'nin küresel ticaret ve dünya ekonomisindeki iddiasını arttıracak bir yaklaşımı temsil ediyor.

Üretim Ekonomisi Türkiye Devrimine Dönüşebilir mi?

Sat, 01 Jan 2022 19:29:00 GMT

2002’de AK Parti iktidara geldiğinde ülkenin ağır altyapı sorunları vardı. Ülke ekonomik bir fetret dönemi yaşıyordu. AK Parti’nin uzun iktidar devri bir sanayi ve teknoloji devrimi ile anılmaz. Ancak bugün AK Parti hükümetlerinin kurmuş olduğu güçlü altyapı, üzerinde her türlü devrimin yapılmasına fırsat verecek niteliktedir. Tek başına ulaşım ve lojistik altyapısı incelendiğinde, hammadde temininden limanlara, yollardan hava alanlarına, lojistik merkezlerden taşımacılığa 360 derece bütün süreçler eksiksiz bir şekilde hizmete hazır hale getirilmiştir. Ulaşım eko sistemi, bir üretim ve ihracat devrimine fırsat vermektedir.

Yeni Yıl, Yeni Model ve Yeni Bir Hikaye

Sat, 01 Jan 2022 4:55:00 GMT

Ekonomi tarafında, ihracattaki tarihi rekorlar umut verirken; Eylül 2021 sonrası netleşmeye başlayan düşük faizli yeni dönem ile birlikte kurdaki hareketlilik de dikkat çekti. Son olarak, TL’yi özendirici, Türk lirasında kalan yatırımcıyı koruma amaçlı önlemler harekete geçirildi. 2022’de geçerli olacak net asgari ücret ise yüzde 50’nin üzerinde artış ile 4 bin 253 Türk lirasına yükseldi. Peki, 2022’de bizi neler bekliyor?

Türkiye’nin Yeni Ekonomi Programı: Fırsatlar ve Tehditler

Sat, 01 Jan 2022 1:17:00 GMT

Yeni Ekonomi Modeli’nde, Türk lirasının değer kaybetmesine bağlı olarak oluşan rekabetçi döviz kurları sayesinde cari işlemler fazlası oluşacağı, döviz bolluğu ve düşük faizlerle birlikte üretim, yatırım ve istihdamın artacağı ve nihayetinde enflasyonun düşeceği öngörülüyor. Bu program, Türkiye ekonomisinin cari açığın fonlanması için faizlerin yükseltilmesi ve sonrasında yaşanan borç krizlerinin üretim-istihdam-ihracat üzerindeki olumsuz etkilerini kırması için bir fırsat doğurdu.

Lojistik Sektöründe Dünyanın Parlayan Yıldızı: Türkiye

Thu, 16 Dec 2021 14:43:00 GMT

Dünyada lojistik krizindeki sorunlar, herhangi bir kısa vadeli düzeltmeyle çözülemeyecek kadar geniş ve başta ABD olmak üzere tedarik zincirlerinde dalgalanmaların süreceği de net bir şekilde ortada. Dünyanın yaşadığı lojistik açmaz; mevcut kriz ortamında Türkiye için ciddi manada bir fırsat barındırıyor. İhracat odaklı ekonomik rota ile birlikte dünyanın Asya ile Avrupa’yı buluşturan yepyeni lojistik koridoru Türkiye olabilir.

Enerji Krizi ve Potansiyel Fırsatlar

Wed, 01 Dec 2021 0:54:00 GMT

Dalgalı enerji fiyatları ve arz sorunu, bugün hala önemli bir risk konumunda. Enerji fiyatlarının uzun bir süre daha yüksek kalması da bekleniyor. Petrol ve gaz arzının neredeyse yarısının, Rusya ve OPEC tarafından sağlanması da önemli bir başka risk faktörü. Ancak Avrupa’nın enerji bağımlılığı, Türkiye’nin artan önemi ve stratejik konumu için de önemli bir artı unsur. Bu anlamda, Osmanlı’dan bu yana Türkiye’nin önündeki en büyük tarihi fırsat enerjide olabilir.

COP26’nın Ardından Elimizde Kalanlar

Wed, 01 Dec 2021 0:17:00 GMT

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı’nın raporuna göre, ülkeler sunmuş oldukları beyanları yerine getirdiğinde bile küresel ortalama sıcaklık artışı eşik değer olan 1,5 °C (Sanayi Devrimi’ne kıyasla) ile sınırlı kalmayacak. Üstelik bu sıcaklık artışının yüzyılın sonuna değin 2,7 °C’ye ulaşacağı hesaplanmakta ki bu artışın da felaketleri beraberinde getireceği tahmin ediliyor.

Glasgow İklim Değişikliğine Çare Oldu mu?

Wed, 01 Dec 2021 0:01:00 GMT

Beklentileri tam olarak karşılayamamış olsa da COP26’da birçok yeniliğe tanık olduk. İlk kez bir İklim Değişikliği Taraflar Konferansında küresel karbon emisyonlarının yüzde 40’ından sorumlu olan kömüre atıf yapıldı. Düşük gelirli devletler ile ada devletlerinin en çok üzerinde durduğu konulardan birisi olan kayıp ve hasarlar konusu da ilk kez karar metninde yer aldı.

Tedarik Zincirleri Neden Kırıldı?

Mon, 01 Nov 2021 0:56:00 GMT

Küresel ölçekte yaşanan çok çeşitli tedarik zinciri problemleri aslında epey karmaşık bir yapıya sahip. Nihayetinde market raflarının boş kalması, satıcıların sipariş ettikleri ürünlerin bir türlü gelmemesi, birçok malın üretiminde ciddi aksaklıkların yaşanması, küresel enflasyonda yaşanan önemli artış ve navlun fiyatlarının dramatik bir şekilde yükselmesi gibi güncel sorunların arka planında kabaca tedarik zincirlerinde yaşanan sıkıntılar yer alıyor.

Küresel Enerji Şoku

Mon, 01 Nov 2021 0:46:00 GMT

Başta Birleşik Krallık, Kıta Avrupa’sı ve ABD olmak üzere, dünya geneline de yayılan ciddi bir küresel enerji krizi içerisindeyiz. Avrupa’da, 2021 Ocak ayından Ekim ortasına kadar, doğalgazda yüzde 600’e, elektrik fiyatlarında da yüzde 250’ye varan artışlar söz konusu. Petrol, kömür ve doğalgaz fiyatları sürekli yükseliyor ve uzun süre de yüksek kalması bekleniyor. Çin ve Hindistan’ı da vuran enerji krizi; fabrikaları, sanayiyi, üretimi ve tedarik zincirini etkileyen ve bir anlamda 1970’lerin petrol krizini hatırlatan yeni bir şok dalgası.