Kriter Dergi / sayi

Siyasi İrade ve Devlet Aklıyla Terörün Tasfiyesi

Sun, 01 Jun 2025 0:42:00 GMT

Türkiye’nin, yarım asra yaklaşan terör sorunundan kurtulması, sıradan bir sorunun çözülmesi gibi anlaşılmamalıdır. Bundan önce birden fazla çözüm süreci başlatılmasına rağmen iç ve dış nedenlerden dolayı terör sonlandırılamamıştı. Terörsüz Türkiye hedefine ulaşıldığında, bu başarının ortaya çıkmasını mümkün kılan önemli dinamikleri şimdiden vurgulamak gerekir.

PKK’nın Feshine Avrupa’dan Tepkiler ve Türkiye-Avrupa İlişkilerinin Geleceği

Sun, 01 Jun 2025 0:32:00 GMT

Türkiye, PKK’nın dağılmasının, Avrupa-Türkiye ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını araladığını ve kendi meşru çıkarlarının, yani ulusal güvenliğin korunması, bölgesel istikrarın sağlanması ve uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi gibi, bu süreçte merkezi bir rol oynadığının bilincindedir. Ancak, Avrupa’nın ideolojik saplantılı “Batı değerleri” kalkanı, Türkiye’nin meşru çıkarlarını gölgeleme riski taşıyabilir.

Ekonomik Bir Yeniden Doğuşun Eşiğinde Terörsüz Türkiye

Sun, 01 Jun 2025 0:36:00 GMT

PKK terör örgütünün dağılma kararı, Türkiye için bir ekonomik yeniden doğuşun kapısını aralıyor. Kısa vadeli toparlanma fırsatlarından uzun vadeli yapısal dönüşümlere kadar, bu yeni dönem, bölgesel ve küresel ölçekte bir sıçrama vadediyor. Bu potansiyeli açığa çıkarmak, geçmişin yüklerinden ders alarak yepyeni bir geleceği inşa etmekle mümkün olacaktır. Terörsüz Türkiye, yalnızca ekonomik değil, toplumsal bir dönüşüm de vadediyor.

Terörle Mücadelede Erdoğan Modeli

Sun, 01 Jun 2025 0:20:00 GMT

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ortaya koyduğu yeni model, yumuşak ve sert güç unsurlarının hem içte hem de dışta eş zamanlı şekilde kullanılmasına dayanıyor. Şu noktanın altını çizmek gerekir: Türkiye’nin yüz yüze olduğu terör sorunu, en bilinen örgütler durumundaki IRA ve ETA başta olmak üzere diğer pek çok örneğe göre çok daha ağır. Dolayısıyla bu sorunun ortadan kaldırılması için çok boyutlu ve kapsamlı bir mücadele yapılması zorunlu. Bu sürecin başarıya ulaşmasını sağlayacak en önemli konu ise kararlılık.

Silah Bırakmanın Ardından: Muhalefetin Terörsüz Türkiye Sürecine Yaklaşımı

Sun, 01 Jun 2025 0:58:00 GMT

PKK’nın resmen silah bırakması, Türk siyaseti açısından çok boyutlu sonuçlara gebe. Siyasi partilerin tutumu, süreci hangi bakış açısıyla ve parametreler ekseninde ele aldıklarını bize gösteriyor. DEM Parti, gidişi “yeni bir çözüm süreci” olarak tanımlarken, CHP’den temkinli bir destek var. İYİ Parti, Zafer Partisi ve Anahtar Parti gibi milliyetçi çizgideki partiler ise sürece açık şekilde karşı. Sürecin başlaması ve PKK’nın resmen silah bırakmasına Türk solunun yaklaşımı ise farklı ve çok katmanlı bir yapı arz ediyor.

İki Süreç Arasındaki Yedi Fark

Sun, 01 Jun 2025 0:16:00 GMT

“Terör örgütüne güven olur mu? Bunlar yine sözlerini tutmaz” ya da “Kaç kez denendi, olmadı. Öncekilerden ne farkı var ki?” soruları zihnini meşgul eden kalabalık insan grupları bulunuyor. Toplumun kahir ekseriyeti yeni süreci destekliyor ancak yine de haklı endişeleri olanların kaygılarını gidermek için yürütülen sürecin geçmiştekilerden farklarının altını çizmek gerekiyor. Kanaatimce özgün yanları bulunan bu yeni çözüm yaklaşımının diğerlerinden temelde yedi farkı bulunuyor.

Sert Mücadeleden Stratejik Sonuca: Terörsüz Türkiye Vizyonu

Sun, 01 Jun 2025 0:40:00 GMT

Türkiye aşağı yukarı 15 yıllık sert egemenlik mücadelesinden, egemenliğin içerideki tezahürü olan demokratik yönetimini, dışarıdaki tezahürü olan bağımsızlığını tahkim ederek açık bir başarıyla çıktı. Bu büyük mücadele ve başarı anlaşılmadan, PKK’nın siyasi hedeflerinden vazgeçme, devlet ve toplumla birleşme çağrısına dönüşümü ve PKK’nın 12. kongresinde kendisini feshetme kararını anlamak mümkün olmaz.

Technopocalypse: Enerjiye Bağımlı Dünyanın Kırılganlığı

Sun, 01 Jun 2025 0:53:00 GMT

Technocalypse yani teknolojik kıyamet, teknolojinin güvenlik önlemlerini gölgede bırakacak kadar hızla ilerlediği ve sonuçta öngörülemez küresel yıkıma yol açtığı hipotetik bir kırılma anını tanımlıyor. Başka bir deyişle, insanlık olarak hazır olmadığımız böyle bir felaket; elektronik, iletişim, finans ve ulaşım sistemlerimizi işlemez hale getirirse, gündelik hayatın işleyişi bir anda durabilir.

İnsanlığın Varoluş Sınavı: Süper Yapay Zekâ

Sun, 01 Jun 2025 0:00:00 GMT

En endişe verici senaryo, "zekâ patlaması" olarak adlandırılan, süper yapay zekâ ASI'nın kısa bir süre içinde insan kavrayışının çok ötesine geçebileceği olasılığıdır. Bu senaryoda, ASI'nın zekâsı ve yetenekleri; insanlar tepki verme, uyum sağlama veya müdahale etme şansı bulamadan, çok kısa bir süre içinde -belki günler, saatler veya hatta saniyeler içinde- insan kavrayışının çok ötesine geçebilecektir.

Trans Ameliyatları; Cinsiyetin Değiştirilmesi mi İptali mi?

Sun, 01 Jun 2025 0:26:00 GMT

Özetle trans ameliyatları cinsiyeti iptal eden, somatik ve psikiyatrik hastalıkları artıran, yaşam kalitesini ve süresini düşüren mutilatif-sakatlayıcı cerrahi operasyonlardır. Dolayısıyla bu ameliyatlar tıbbın “önce zarar verme” ve “şüphe varsa dokunma” şeklindeki kadim ilkelerini ihlal eden, trans bireylere iatrojenik olarak zarar veren müdahalelerdir. Ayrıca şunun da bilinmesi gerekir; bu ameliyatlardan sonra gelişen ürogenital sorunlar gerçekte literatürde bildirilen bu oranlardan daha yüksektir.

Avrupa Merkezciliği Aşamayan Sosyal Bilim Müfredatımız: Temsil Krizi ve Reform Zorunluluğu

Sun, 01 Jun 2025 0:39:00 GMT

Türkiye’de sosyal bilimler müfredatı hâlâ önemli ölçüde Batı’dan aktarılan bilgi sistemlerine dayanmakta; bu da beraberinde bazı önemli sorunlar getirmektedir. Sosyolojiden psikolojiye, felsefeden uluslararası ilişkilere kadar birçok alanda kullanılan kavram setleri, referans kitaplar ve teoriler, Batı epistemolojisinin bir ürünü olarak öğrencilere sunulmakta; bu ise öğrencilerin kendi tarihsel, kültürel ve toplumsal gerçekliklerini anlamlandırmalarını oldukça zorlaştırmaktadır.

Nüfus, Gençlik ve Aileye Dair Son Gelişmeler

Sun, 01 Jun 2025 0:12:00 GMT

Doğurganlığın azalması ve yaşlılık oranının artması, Türkiye’nin nüfus yapısında meydana gelen en veciz iki kırılmayı teşkil etmektedir. Nüfusun kendini yenileme seviyesi olan 2,1’e yaklaşma çabası doğum, aile ve gençlik istatistiklerinin daha iyiye doğru evrilmesi için önem arz etmektedir. Tüm dünyada nüfusun artmaması eğilimlerine karşın nüfusun diri tutulmasına ilişkin geliştirilen politikalar, Türkiye özelinde sebatla ve kararlılıkla sürdürülmelidir.

Boykotun Gücü: İsrail’e Destek olan Şirketlere Yönelik Tepkinin Boyutları

Sun, 01 Jun 2025 0:21:00 GMT

Boykot edilen şirketlerin birçoğu küresel ölçekte faaliyet gösteren, milyarlarca dolarlık sermayeye sahip dev markalardır. Dolayısıyla bu şirketlerin kısa vadede iflas etmemesi ya da büyük zararlara uğramamış görünmesi, boykotun başarısız olduğu anlamına gelmez. Asıl başarı, bu firmaların itibar kaybı yaşaması, pazar paylarının daralması ve tüketici sadakatinin zedelenmesidir.

Gazze’ye Bakarken: 7 Ekim Sonrası Batı Şeria’da Sessiz İlhak

Sun, 01 Jun 2025 0:08:00 GMT

Tüm dünyanın gözleri Gazze’deki etnik temizliğe çevrilmişken işgal altındaki Batı Şeria’da sessiz bir ilhak ve zulüm gözlerden kaçıyor. Zira iktidardaki etnik milliyetçi-dindar koalisyon, 7 Ekim’in oluşturduğu durumdan faydalanmak suretiyle Batı Şeria’da oldu-bittiler vücuda getirerek 37. hükümet kurulurken ortaya konan hedefleri hayata geçirmekle meşgul. Bu hedeflerin en başında Oslo Anlaşmalarıyla hasıl olan statükoyu terk etmek, Filistin Otoritesini zayıflatmak ve nihayetinde dağılmasını sağlamak ve özellikle de C Bölgesindeki Filistin topraklarını ilhak etmek geliyor.

Küresel Barış Arayışında Türkiye ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Lider Diplomasisinin Rolü

Sun, 01 Jun 2025 0:48:00 GMT

Türkiye’nin ara buluculuk faaliyetleri, AK Parti dönemi dış politikasının en önemli sacayağından biri haline gelmiştir. Türkiye, 360 derecelik dış politika anlayışı ve adil bir dünya perspektifiyle uyumlu bir şekilde başta yakın coğrafyasındaki çatışma alanları olmak üzere birçok bölgede sorunlara çözüm arayışında önemli katkılar sunmaktadır. Hızlıca yakın tarihi hatırlatmak gerekirse Türkiye 2000’lerin ortasından bugüne kadar Ortadoğu, Afrika, Balkanlar ve Kafkaslar ağırlıklı olmak üzere Asya da dahil önemli ara buluculuk süreçleri yürütmüştür.

Suriye’de Geçiş Dönemi Adaleti İçin İlk Adımlar

Sun, 01 Jun 2025 0:04:00 GMT

Yeni bir devlet inşa ederken ihtiyaç duyulan en temel iki husus, meşruiyet ve kamu otoritelerine karşı güvenin yeniden kazanılmasıdır. Bunların kitlesel mağduriyetlere kayıtsız kalan bir rejim altında hayatiyet bulması imkansızdır. Dolayısıyla Suriye’de geçiş dönemi adaleti, bu yönüyle siyasi istikrara da katkı sağlama potansiyeline sahiptir. Aksi takdirde geçmişin yükü, bugünü de zehirleyecektir. Dikta rejiminin veya iç savaşın tarafları arasındaki çatışmaların yol açtığı mağduriyetler, toplumsal gerilimi ve güvensizliği hep diri tutacaktır.

Suriye’ye Barış, İsrail’e Sınır… Türkiye Sykes-Picot Paradigmasını Noktaladı

Sun, 01 Jun 2025 0:27:00 GMT

Türkiye Covid-19 salgınından bu yana keskinleşen çok kutuplu dünya mücadelesinin, dengeleri nasıl değiştirdiğinin farkında olarak, Sykes-Picot adı altında bölgeye 100 yıl önce giydirilmiş deli gömleğini parçalayacak bir yol haritası belirledi. Türkiye’nin Körfez bölgesinden Doğu Akdeniz’e kadar bölgeye refah getirmeyi hedefleyen planları ile İsrail’in çatışma alanlarını her gün daha da genişletmeyi amaçlayan planları arasındaki çelişkinin yüzeye çıkış anı 14 Mayıs Çarşamba günü Suudi Arabistan’da yaşandı.

Yeni Haritalar Umutla Çizilecek: Türkiyesiz Gelecek, Suriyesiz Barış Olmaz

Sun, 01 Jun 2025 0:36:00 GMT

Türkiye, Avrasya’daki oyun kurucu rolünü ve küresel ekonomi-politikte yükselen etki alanını, insan ve kalkınma odaklı dış politika becerisiyle, Suriye’nin yeniden ayağa kalkış sürecinde eşsiz bir role dönüştürüyor. Suriye, 13 yılı aşkın bir süredir devam eden ağır bir savaşın ardından, yıkımın gölgesinden çıkmak ve yeniden ayağa kalkmak üzere bir eşikte duruyor ve Türkiye’nin gözünün içine bakıyor.

Cezayir-Fransa Gerilimi: Diplomatik Krizin Çok Katmanlı Jeopolitik Yansımaları

Sun, 01 Jun 2025 0:51:00 GMT

Cezayir-Fransa gerilimi, sadece ikili düzeyde bir diplomatik kriz olarak değil, aynı zamanda Kuzey Afrika ve Sahel bölgesinde değişen güç dengelerinin, post-sömürge kimlik mücadelesinin ve enerji güvenliğine dayalı stratejik rekabetin bir yansıması olarak okunmalıdır. Sömürge geçmişiyle hesaplaşmanın geciktirilmesi, Fransa’nın Fas lehine artan angajmanı ve Batı’daki güvenlik mimarisi içindeki yeniden konumlanmalar, Cezayir’i daha sert, özerk ve çok yönlü bir dış politika izlemeye zorlamaktadır.

ABD-İran Nükleer Müzakerelerinde İsrail Faktörü

Sun, 01 Jun 2025 0:58:00 GMT

İsrail’in ABD dış politikasında etkin bir aktör olduğu açıktır. Diğer taraftan ABD’nin Ortadoğu bölgesine yönelik dış politikasında İsrail’in güvenliğini sağlamak temel doktrinlerinden birini oluşturmaktadır. Buna karşılık İran’ın bölgeye yönelik dış politikasında İsrail’e karşı sert söylemler bulunmaktadır. Hal böyleyken ABD ve İran arasında gerçekleşen müzakerelerde doğal olarak İsrail faktörü de ön plana çıkmaktadır. Müzakere konusu İran’ın nükleer programı olunca durum daha da kritik bir hal almaktadır.

Pakistan Perspektifinden Son Keşmir Krizi

Sun, 01 Jun 2025 0:04:00 GMT

Fransa’dan Rafale uçakları, İsrail’den Spyder radarları ve Rusya’da S-400 füzeleri alan Hindistan, asimetrik görünen kapasitesinde yine 2016 ve 2019’daki gibi uyum ve entegrasyon sorunları yaşadı. Hava gücünü Türkiye ve Çin destekli modernize eden Pakistan’ın ise kendi yerli üretimi destekli entegre bir sistem geliştirerek yine operasyonun kazananı olduğu kabul edildi. Türkiye’nin de artık sadece teknoloji ihraç eden bir ülke değil, askeri doktrin ihraç eden bir ülke haline geldiği dile getirilmeye başlandı.

Türk-Amerikan İlişkilerinde Yeni Dönemin Kodları Erdoğan-Trump İlişkisinde Saklı

Sun, 01 Jun 2025 0:23:00 GMT

Trump’ın başkanlık koltuğuna oturduktan sonra Türkiye ve Cumhurbaşkanı Erdoğan ile ilgili yaptığı açıklamaların tonuna bakıldığında en temelde “Türkiye’nin bölgedeki en güçlü aktör” olduğuna ve “Erdoğan’ın da çok güçlü bir lider” olduğuna vurgu yapması önemlidir. Dış politikasında “dünyanın jandarmalığını” yapmaktan feragat etmeye hazırlanan ve Çin’le küresel rekabette yeniden öne geçme hesaplarını önceleyen Trump’ın yaklaşımları, Türkiye gibi bölgesel güçlerin önemini katbekat artırıyor.

İkinci Trump Dönemi ve Körfez Ziyareti: Yerel, Bölgesel ve Küresel Sonuçlar

Sun, 01 Jun 2025 0:27:00 GMT

Trump’ın Körfez ülkelerine gerçekleştirdiği ziyaret, ABD-Körfez İşbirliği Konseyi ilişkilerinin, uzun zamandır süren “petrol karşılığı güvenlik” denkleminden artık çıktığını gösteriyor. Mevcut yapı, ABD tarafından sağlanan güvenliğin Körfez ülkeleri tarafından tüketildiği bir denklem değil, Körfez ekonomilerinin ABD ekonomisini beslediği, stratejik teknoloji yatırımlarının taahhüt edildiği ve küresel sistemde ABD ile beraber rol paylaşma stratejilerinin güdüldüğü bir yere evrilmiş durumda.

Netanyahu-Trump Ayrışması Ne Anlama Geliyor?

Sun, 01 Jun 2025 0:30:00 GMT

Trump, kendisine suikast girişiminden sonra yerleşiklerle olan mücadelesini kültür savaşlarının ötesine taşımaya başladı ve bu, jeopolitik ve ekonomik bir alana kaymış durumda. Netanyahu’nun ABD’ye son gezisi, esasında bu rota değişim çabalarının bir yansıması gibiydi. Netanyahu, Trump ile müzakereye gelmiş gibi değil sanki Trump tarafından yeni politikalar konusunda uyarılmışa benziyordu. Trump’ın beklenmedik tepkisi ile Netanyahu makul olmaya zorlandı.

Yapay Zekâ, Müttefiklik ve Milyonlarca Çip: Trump’ın Dijital Diplomasisi

Sun, 01 Jun 2025 0:55:00 GMT

Trump’ın Körfez ziyaretinde imzalanan yapay zekâ, yarı iletken teknolojileri, veri altyapısı ve savunma alanlarını kapsayan geniş ölçekli anlaşmalar, çok derin bir kırılma anına işaret ediyor: Körfez’in petrole dayalı ekonomiden teknoloji eksenli bir geleceğe yönelişi ve aynı zamanda Amerika’nın bölgedeki rolünün köklü bir şekilde yeniden tanımlanışı söz konusu. Geleneksel “petrol karşılığı güvenlik” modeli çözülürken yerine “çip karşılığı stratejik hizalanma” paradigması inşa ediliyor.

Savaş Bollywood Filmi Değil: Hindistan Pakistan'la Savaşmadı, Çatıştı; Peki Ne Kazandı, Ne Kaybetti?

Sun, 01 Jun 2025 0:07:00 GMT

Bu çatışma Hindistan için ters tepti: Pakistan'a karşı caydırıcılık kurmak istiyordu, başarısız oldu; uluslararası destek istiyordu, başarısız oldu. En azından kısa vadede Keşmir fiilen uluslararasılaştı. Belki de Hindistan, Pakistan'ın artık Keşmir yerine Indus Su Anlaşması'na odaklanmak zorunda kalmasıyla Keşmir'i müzakere masasından ustalıkla kaldırmış da olabilir. Ancak Hindistan'ın çatışmada, diplomaside, anlatılar oluşturmada yalnız kaldığı gerçeği çok açıktı.

HÜRJET’imiz Avrupa Semalarına Hazırlanıyor

Sun, 01 Jun 2025 0:19:00 GMT

Performansı defalarca sergilenen HÜRJET, gerek İspanyol heyetlerin teknik incelemelerinde gerekse uçuş faaliyetlerinde hünerlerini gösterdi. Bilhassa Ankara'da, TUSAŞ tesislerinde İspanyol Hava Kuvvetleri komutanının HÜRJET ile icra ettiği uçuş, önemli bir aşamayı işaret ediyor. İspanyol komutan, HÜRJET’in kabiliyetine bizzat şahit olurken prototip aşamasındaki bir jet uçağı ile uçuş icra edilmesi de platforma ve projeye olan inancı gösteriyor.

CHP’nin Yeni Siyaset Tarzı: Marjinal, Hukuk ve Çizgi Dışı, Yıkıcı…

Sun, 01 Jun 2025 0:29:00 GMT

CHP, ana muhalefet partisi olmaktan çıkarak; kurulu anayasal, yasal, meşru siyasal düzeni parçalayıcı, kuralsız, hukuk tanımaz ve yıkıcı bir siyasi tarz inşa peşinde. Bu hal, bir yandan milletin değerleriyle çatışan ideolojik marjinallikleri, diğer yandan da belediyeler üzerinden şekillenen rant ve yolsuzluk düzenini iç içe geçirerek Türkiye'nin önünde yeni bir tehdit haline dönüşüyor. CHP, meşruiyet içinde muhalif olmayı değil; giderek marjinalleşmiş, radikalleşmiş, hukuk ve sistem dışına çıkmış bir siyaset tarzını benimsiyor.

Kriter'in Haziran Sayısı Çıktı!

Sun, 01 Jun 2025 0:48:00 GMT

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) bünyesinde hazırlanan Kriter Dergi'nin 102. sayısı yayında...