Kriter Dergi / sayi

Küresel Sistem Yönünü Arıyor

Mon, 01 Dec 2025 0:39:00 GMT

Çok kutupluluktan giderek çok merkezliliğe doğru bir yönelim var. İdeoloji temelinde keskin hatlarla şekillenen bloklaşma, yerini daha esnek ve konu bazlı bölgesel iş birliği modellerine bırakıyor. Türkiye'nin genişleyen teknolojik temeli, dirençli ekonomisi ve bağımsız dış politika vizyonu, yalnızca bölgesel istikrarı sürdürmede değil, aynı zamanda küresel güvenlik anlayışının şekillendirilmesinde de "yapıcı bir rol oynamasına" imkan tanımaktadır.

Sudan Krizi: Körfez Rekabeti, İsrail Faktörü ve Kızıldeniz Jeopolitiğinin Yeni Dengesi

Mon, 01 Dec 2025 0:05:00 GMT

150 binden fazla insanın hayatını kaybettiği, 13 milyondan fazla insanın yerinden edildiği ve 3 milyondan fazla insanın komşu ülkelere sığındığı Sudan krizi, insani kriz olmanın ötesinde küresel ve bölgesel hesapların şekillendiği bir vekalet savaşı alanına dönüşmüştür. BM raporları başta olmak üzere çeşitli uluslararası kuruluşların raporları, Birleşik Arap Emirlikleri’nin HDK’ya yoğun silah, mühimmat ve paralı asker desteğinin olduğunu duyururken, İsrail’in sahada görünmeyen ancak bilinen varlığına dair de yoğun söylemler mevcuttur.

Nijerya’da Güvenlik Krizi: ABD’nin Müdahale Söylemi Neyi Amaçlıyor?

Mon, 01 Dec 2025 0:13:00 GMT

Trump’ın Nijerya’ya ilişkin beklenmedik çıkışını nasıl okumak gerekmektedir? Hristiyan ölümlerinin sayısal olarak daha sınırlı olmasına rağmen bu başlığın ABD kamuoyunda müdahaleyi meşrulaştıran bir mazeret olarak öne çıkarılması, güvenlik krizinin insani boyuttan ziyade jeopolitik bir çerçevede araçsallaştırıldığını göstermektedir. Nitekim Çin’in Afrika’da artan etkinliği, Nijerya bağlamında da ana endişe noktalarından birine işaret etmektedir. Zengin hidrokarbon yatakları ve kritik mineralleriyle Nijerya, son yıllarda Pekin yönetiminin Afrika stratejisinin kilit halkalarından biri konumundadır.

Sudan’da İç Savaş ve Kronikleşen İstikrarsızlık

Mon, 01 Dec 2025 0:39:00 GMT

Ülkede halen devam eden iç savaşın geçmiş iç savaşlarla benzerlikleri olduğu kadar farklılıkları da bulunmaktadır. En temel benzerliği toplumsal yıkıcılığıdır. Önemli farklılıklardan biri ise çatışmanın nedenlerine yöneliktir. Önceki iç savaşların temel nedeni büyük oranda farklı etnik grupların hâkim grubun politikalarından rahatsızlık duyması olmuştur. Mevcut iç savaş ise hâkim grup içerisindeki güç mücadelesinin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Bir diğer farklılık ise çatışmanın kapsamına ilişkindir.

Mali’de Terörün Kökenleri ve Uluslararası Aktörlerin Rolü

Mon, 01 Dec 2025 0:58:00 GMT

Mali’de 2012’den bu yana, kuzeyde devlet otoritesinin çökmesi ve radikal hareketlerin yükselişi, ülkenin tamamını tehdit eden güvensizlik ortamı oluşturmuştur. Fransa'nın başarısız terörle mücadele stratejisinin yerini alan Rus paralı asker modeli, daha fazla istikrarsızlık, artan sivil kayıpları ve terörün başkente kadar dayanması sonucunu doğurmuştur. Bu durum güvenlik krizlerinin yalnızca askeri yöntemlerle veya dış aktörlere dayanarak çözülemeyeceğini göstermektedir.

Yaşlılık Krizi ve Sistem Dönüşümü

Mon, 01 Dec 2025 0:17:00 GMT

Nüfus yaşlanması sadece gelişmiş ülkelerin değil, gelişmekte olan ülkelerin de en önemli sorunlarından bir tanesidir. Dünyanın birçok ülkesi artık yaşlı ülkeler kategorisinde yer almaktadır. Avrupa Birliği ülkelerinde 65 yaş üstü nüfusun toplam nüfusa oranı yüzde 20’nin üzerindedir. Ülkemiz ise yüzde 10’un üzerinde olup bu oran, bize yaşlı nüfusa sahip ülkeler kategorisine doğru ilerlediğimizi göstermektedir.

Futbolun Endüstrileşmesi: Küresel Dinamikler, Bahis Ekonomisi ve Türkiye Karşılaştırması

Mon, 01 Dec 2025 0:48:00 GMT

Futbolun endüstrileşmesi, oyunu geçmişe kıyasla çok daha profesyonel, küresel ve ekonomik bir yapıya kavuşturmuştur. Ancak bu gelişme beraberinde etik, psikolojik ve toplumsal açıdan yeni tartışmalar da doğurmuştur. Bahis ekonomisi, futbol için önemli bir gelir kaynağı üretse de riskleri nedeniyle dikkatle yönetilmesi gereken bir alandır. Türkiye, kendine özgü düzenleyici yapısıyla hem dünyadaki örneklerden öğrenmekte hem de toplumsal etkileri dikkate alarak kontrollü bir model oluşturmaya çalışmaktadır.

Tarım ve Hayvancılık Sektörlerinde Göçmen İş Gücü Talebi

Mon, 01 Dec 2025 0:37:00 GMT

Türkiye’de Afganistan, Suriye ve Türkistan bölgesindeki ülkelerden gelen göçmenlerin tarım ve hayvancılık sektörlerindeki istihdamı görünür olmuştur. Öyle ki, sektör temsilcilerine göre, sığınmacı iş gücünün mevcut açığı kapattığı ve bu istihdam biçimine son verilmesi halinde birçok sektörün “kapısına kilit vuracağı” görüşü ön plana çıkmaktadır. Tarım ve hayvancılık sektörlerindeki göçmen iş gücüne ihtiyaç sadece Türkiye’ye mahsus bir durum değildir. Bu durum birçok Avrupa Birliği ülkesi için de geçerlidir.

2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı: Savunma ve Ulusal Teknoloji Politikasında Stratejik Bir Yön Değişimi

Mon, 01 Dec 2025 0:06:00 GMT

Cumhurbaşkanlığı 2026 Yıllık Programı, ulusal teknoloji politikasında net bir eşik dönüşümünü temsil eden bir metindir. 2026 belgesi yapay zekayı devlet stratejisinin merkezine yerleştirmektedir. Yapay zeka, artık modernleşmeye eşlik eden bir araç olarak değil, ekonomik egemenlik, askeri kapasite ve kurumsal reformlarla doğrudan bağlantılı bir ulusal güç altyapısı olarak tanımlanmaktadır.

Bilim Dünyasının Yapay Zekâ ile İmtihanı

Mon, 01 Dec 2025 0:10:00 GMT

Bir makalenin literatür taramasını bir yapay zekâ aracı, veri analizini bir başkası, metin redaksiyonunu ise bir diğeri yaptığında, insan araştırmacının rolü kurucu yazardan küratör veya editör konumuna evrilmektedir. Bu dönüşüm, sadece verimlilikle açıklanamayacak kadar derin felsefi soruları da beraberinde getirmektedir. Eğer fikri; yapay zekâ buluyor, veriyi o işliyor ve makaleyi o yazıyorsa, insan bu denklemin neresindedir?

Yapay Zekâ ve İstihbarat Kıskacında Genesis Paradoksu: ABD’nin Yeni “Manhattan Projesi” Neden Gizli Kalamaz?

Mon, 01 Dec 2025 0:50:00 GMT

Manhattan Projesi büyük ölçüde kompartımantasyon sayesinde başarılı olmuştu. Bu durum, bir düğüm noktası ele geçirilse bile tüm projenin ifşa olmamasını sağlıyordu. Genesis Misyonu tam tersini, yani radikal bir merkezileşmeyi öneriyor. Eğer sofistike bir hasım veya içeriden ele geçirilmiş bir personel, bu platformun model ağırlıklarına veya eğitim verilerine erişirse, sadece bir bombanın planlarını çalmış olmayacak, Amerikan devletinin toplam bilimsel sezgisini de çalmış olacak.

Lübnan’da Neden “Başarısız Devlet” En Uygun Model?

Mon, 01 Dec 2025 0:10:00 GMT

Tarihi boyunca mezhepsel çeşitliliğe sahip olan Lübnan, bu mozaiği korumayı bir ölçüde başarmış olsa da modern dönemde literatürde yer alan başarısız devlet modelinin en canlı örneği olarak gösterilmiştir. Ülkenin jeopolitik öneminin göz ardı edilmesi bir tarafa, toplumsal bölünmeyi derinleştiren stratejik hamlelerin iç krizleri beslemesi, bölge ülkelerinin kendi güvenlik politikaları açısından daha “uygun” görülmüştür. Bu sarmalın içinde Lübnan’ın devlet otoritesini sağlama yönünde attığı adımların başarıyla sonuçlanması ise uzun vadede mümkün görünmemektedir.

12 Günlük Çatışmanın İsrail için Sonuçları

Mon, 01 Dec 2025 0:26:00 GMT

İsrail’in “Yükselen Aslan” adıyla başlattığı hava harekatı, on yıllardır süren vekalet çatışmaları dönemini kesin olarak kapatmıştır. İsrail’in teknik üstünlüğünü sergilediği bu süreç, ilk bakışta operasyonel hedeflere ulaşılmış gibi bir izlenim verse de dumanlar dağıldığında ortaya çıkan stratejik manzara oldukça farklıdır. Bu çatışma, askeri kapasite ile siyasi hedefler arasındaki makasın ne kadar açılabileceğini gösteren, modern savaş doktrinleri açısından ders niteliğinde bir vaka analizi sunmaktadır.

Susuzluğun Gölgesindeki İran: Kuraklık, Yanlış Politikalar ve Su İflası

Mon, 01 Dec 2025 0:53:00 GMT

İran’ın karşı karşıya kaldığı bu tablo, yalnızca doğal kaynakların tükenişine değil, aynı zamanda uzun yıllara yayılan yapısal sorunların birikimine de işaret ediyor. İklim değişikliğinin etkileriyle birleşen yanlış su politikaları, kurumsal işlevsizlik ve kontrolsüz tüketim, birbirini besleyerek derin bir kısır döngüye dönmüş durumda. Ülkedeki su meselesi artık yalnızca teknik bir çevre sorunu değil; ekonomik sürdürülebilirlikten toplumsal huzura, hatta ülkenin geleceğine duyulan güvene kadar birçok kritik alanda belirleyici bir faktör haline gelmiş bulunuyor.

ABD’de Zohran Mamdani Rüzgarı ve Demokrat Siyasetin Geleceği

Mon, 01 Dec 2025 0:03:00 GMT

New York gibi zaten demokrat-liberal bir kentte oyların yüzde 50’sinden fazlasını alarak Cuomo’yu geride bırakan Mamdani, en çok da gençlerden oy aldı. Sandık çıkış anketlerine göre Mamdani, 18-29 yaş arasındaki gençlerin yüzde 78’inin oyunu alırken, 65 yaş üstü seçmenlerin yüzde 56’sının Cuomo’ya oy vermiş olması, ABD’de Z kuşağının siyaseti okuma biçimine ilişkin güncel bir tabloyu ortaya koyuyor. Açıkça gençler, İsrail/Yahudi lobisinin değil, yerleşik elitlerin ve ana akım medyanın da değil, kendi siyasi görüşlerinin gösterdiği yönde oy tercihlerini belirlediler.

Trump’ın Kaçamadığı Hayalet: Epstein’ın Ruhu

Mon, 01 Dec 2025 0:20:00 GMT

Donald Trump, yıllar boyunca Epstein’la ilişkisinin belli bir mesafeyi hiç aşmadığını dile getirdi ve Demokratların bu kirli ağın parçası olduğunu iddia etti. 2024 seçimleri öncesindeki vaatleri arasında göreve geldikten sonra Epstein’ın çok konuşulan dosyalarının kamuya açılması da vardı. Kafaları karıştıran olaylar da bu dönemeçte vuku buldu, Trump seçildikten sonra bu dosyalara yönelik iddiaların ve “müşteri listeleri” olduğu bilgisinin düzmece olduğu söylemini sahiplendi. Bu da kendi kamuoyunda büyük bir tepkiye neden oldu,

Venezuela’nın İşgali Washington İçin Hiç Kolay Değil!

Mon, 01 Dec 2025 0:21:00 GMT

Washington’ın üstün askeri gücü Venezuela ordusunu kısa sürede etkisiz hale getirebilir, ancak ülkeyi istikrara kavuşturmak ve kontrol altında tutmak yıllarca sürebilir. Irak ve Afganistan örneklerinde olduğu gibi uzun süreli isyanlar, sınır bölgelerinde kontrol kaybı ve milyarlarca dolarlık maliyetler, ABD için ciddi riskler barındırıyor. Bu nedenle Washington’ın önceliğinin doğrudan işgal değil; ekonomik baskıyı artırmak, diplomatik izolasyonu derinleştirmek ve Caracas’ta iç politik dengelerde değişim sağlamak olduğu belirtiliyor.

Bangladeş'in Savunma Gelişiminde Türkiye'nin Rolü, Hindistan'ın Kaygıları

Mon, 01 Dec 2025 0:33:00 GMT

Bir zamanlar Hindistan'ın sadık bölgesel ortağı olan Bangladeş'in Türkiye ile derinleşen savunma angajmanı, Pakistan ile yenilenen etkileşimi ve Çin ile genişleyen iş birliği, Güney Asya'da stratejik ve jeopolitik bir yeniden yapılanma manzarası yansıtıyor. Çin ile beraber ve Türkiye'nin de dahil olduğu bir Pakistan-Bangladeş yakınlaşması, Delhi'nin kendi bölgesinde potansiyel olarak dışlanma ve yabancılaşmayla karşı karşıya kalma kaygısı yaşamasına yol açıyor.

Avrupa Popülist Partileri 5: Özgürlük Partisi (PVV)

Mon, 01 Dec 2025 0:40:00 GMT

17. yüzyılın liberal fikirlerinin yeşerdiği Hollanda’da 21. yüzyılın başında popülizm ve ırkçılık karışımı dışlayıcı partinin kurulması, özgürlük fikrinin, kaybeden toplumlarda klişeden ibaret olduğunu da göstermiştir. Hollanda Özgürlük Partisi; kazanırken serbest pazar, bireysel haklar ve özgürlük yanlısı olanların, kaybederken aydınlanmanın evrensellik iddiasını hemen bir kenara bıraktıklarının bir örneği olarak gelişti.

G20 ve Bağlantısallık: Yeni Bir Dünya Kurulurken G20 Nasıl Bir Rol Üstlenebilir?

Mon, 01 Dec 2025 0:46:00 GMT

G20; temsil, kurumsal tasarım ve norm üretme kapasitesi bakımından oldukça yetersiz bir yapıya sahip. Ancak tüm bunlara rağmen parçalanmış dünyada halen bir işlev üstelenebilir. Zira G20’nin değeri artık büyük anlatılar veya uzlaşılardan ziyade, karşılıklı bağımlılığın –dijital, fiziksel ve finansal düzeyde– etkileşiminde yatıyor. Nitekim G20, büyük ve orta güçlerin ya da küresel merkez ve çevrenin etkileşime girebildiği az sayıdaki platformdan biri olmaya devam ediyor.

Küresel Siyasette Bir İllüzyonun Sonu

Mon, 01 Dec 2025 0:54:00 GMT

Batı’da yaşanan dönüşümle birlikte dünyanın yeniden uluslararası hukuk söylemleri öncesi döneme mi yöneldiği sorusu, gündeme geliyor. Bu soruyla birlikte, Batılı ülkelerin uluslararası hukuk ve yukarıda saydığımız diğer değerler etrafında oluşturduğu “düzen” illüzyonunun da sorgulandığı ve bazı kesimlerin bu illüzyondan uyandıkları da görülüyor. Mesela Ortadoğu ülkeleri, Amerikan ittifak sisteminin bir parçası olmanın bile kendilerini siyonist saldırganlıktan koruyamayacağını görerek illüzyondan uyandılar.

Muhammed bin Selman’ın Ziyareti ve ABD-Suudi Arabistan Stratejik İttifakına “Yeni Bir Şans” Vermek

Mon, 01 Dec 2025 0:58:00 GMT

Gelişmeler ve stratejik alanlarda yapılan anlaşmalar, Suudi Arabistan ile ABD arasındaki ilişkilerin doğasının da dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Geçmişte petrol kaynakları üzerinden Suudi Arabistan ile ilişkilerini yürüten ve bu ülkeye petrol karşılığında güvenlik şemsiyesi sağlayan ABD, günümüzde uranyum başta olmak üzere nadir toprak elementleri temini karşılığında başta F-35 savaş uçakları olmak üzere yüksek teknoloji savunma sanayii ürünleri tedarik ettiği bir formülü hayata geçirmektedir.

Papa XIV. Leo’nun İznik Ziyareti: Tarihsel Hafıza, Çok Katmanlı Egemenlik ve Diplomatik Denge

Mon, 01 Dec 2025 0:58:00 GMT

I. İznik Konsili’nin Hristiyanlar arasındaki ayrılıkları bir kenara bırakmak ve ortak akide etrafında birleşme açısından çok önemli olduğunu belirten Papa XIV. Leo’nun İznik ziyaretini yalnızca bir dini ritüel olarak değil, aynı zamanda Papalığın Batı merkezli siyasetinin tarihsel ve güncel kodlarıyla iç içe geçmiş bir pratik olarak değerlendirmek gerekir. Bu ziyaret, Hristiyan dünyasının tarihsel hafızasında merkezi bir yere sahip olan İznik’i, yeniden küresel kültür ve din diplomasisi sahnesine taşıma girişimi olarak okunabilir.

Kurumsal Yolsuzluk, Kamusal Veri Güvenliği ve Siyasal Casusluk

Mon, 01 Dec 2025 0:54:00 GMT

İBB iddianamesi, Türkiye’de yerel yönetimlerin işleyişi, siyasal etik standartları ve kamu kaynaklarının korunması açısından kritik bir vaka niteliğindedir. Bu iddianame, yalnızca belirli kişilerin hukuka aykırı davranışlarını ortaya koymakla kalmamakta; stratejik veri güvenliği açısından ciddi soruları da gündemimize taşımaktadır. İddianamede öne çıkan kişisel ve kurumsal verilerin yasa dışı yollarla yurt dışına aktarılma iddiaları, mali veya hukuki boyutların ötesinde, stratejik ve güvenlik açısından da ciddi riskler barındırmaktadır.

CHP Jön Türk, Meşrutiyet, Milli Mücadele Birikiminin Sahibi mi Hasmı mı?

Mon, 01 Dec 2025 0:35:00 GMT

Özgür Özel’in düşmanlaştırıcı konuşması ve kaba saba tarih anlayışı, aradan geçen zamana rağmen tarihin neden bir kavga alanından ibaret olduğunu kendi kesimi üzerinden çok güzel izah eden bir örnek olay/örnek siyasi konuşma olarak kayda değer… Konuşma, ayrıca genel başkan düzeyindeki bir ismin ve CHP metin yazarlarının modernleşme tarihimize denk gelen son 200 yıllık tarihi neredeyse ansiklopedik düzeyde dahi bilmediğini de bizlere gösteriyor.

Barınmanın Ötesinde Sosyal Konutta Sessiz Devrim

Mon, 01 Dec 2025 0:16:00 GMT

Tüm dünyada sosyal devlet anlayışının rafa kaldırıldığı bir dönemde Türkiye, vatandaşlarının yeni ve güvenli yuvalara kavuşması için ardı ardına dev hamleler yapıyor. Hem de bunu deprem bölgesinde 453 bin konutu inşa ederken eş zamanlı olarak yapıyor. Yıl sonunda bu konutların tamamını teslim edecek olan Türkiye, daha onlar bitmeden “Yüzyılın Konut Hamlesi”ni, 500 bin sosyal konutu hayata geçiriyor. Üstelik bunu da aynı hızda ve kararlılıkla yapacak olması, Türkiye’yi sosyal devlet ve sosyal konut anlayışında bambaşka seviyeye taşıyor.

Susuz Yaz!

Mon, 01 Dec 2025 0:25:00 GMT

Sorun, Türkiye’nin su yönetiminde uzun yıllardır biriken yapısal kırılganlıkların, iklim değişikliğinin hızlanan etkileriyle birleşerek çarpan etkisi oluşturmasıdır. Bir yanda giderek düzensizleşen yağış rejimi, diğer yanda artan nüfus, plansız kentleşme, sanayi ve tarımda suyu aşırı kullanma davranışları… Tüm bu faktörler su bütçesini her yıl daha da daraltmaktadır.

COP31 Sürecine Doğru Türkiye

Mon, 01 Dec 2025 0:57:00 GMT

Üç farklı alanda düzenlenen COP’lar arasında en popüler olanı iklim ile ilgili olanlardır. Kyoto Protokolü ve Paris Anlaşması gibi önemli düzenlemeler bu COP’larda ortaya çıkmıştır. İklim değişikliği ile mücadelenin yol haritaları, yeni geliştirilen finansal enstrümanlar, döngüsel ekonomi gibi yeni ekonomi modelleri yine bu toplantılarda geliştirilmiştir. Türkiye’nin her üç alanda da etkin bir diplomasi izlediğini, özellikle Paris Anlaşmasının onaylanmasıyla birlikte iklim değişikliği konusunda proaktif bir rol üstlendiğini belirtmek gerekiyor.

Kriter'in Aralık Sayısı Çıktı!

Mon, 01 Dec 2025 0:45:00 GMT

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) bünyesinde hazırlanan Kriter Dergi'nin 107. sayısı yayında...