Kriter Dergi / sayi

Filistin Sorunu ve Türkiye'nin Rolü

Wed, 01 Nov 2023 0:09:00 GMT

Bir daha benzer bir saldırıyı görmek istemeyen Tel Aviv'in tepkileri hiç önemsemediği açık. Gazze'ye olası bir kara operasyonu, Hizbullah'ın yeni bir cephe açması, Suriye'ye yeni saldırılar ve Batı Şeria'nın daha da karışması gibi kötü senaryolar gündemin sıcak başlıkları arasında yer alıyor. Hırslı caydırıcılık arayışlarının üreteceği dehşeti yaşayabilir bölgemiz.

Uluslararası Sorunların Çözümü, Çatışmaların Durdurulması ve Birleşmiş Milletler

Wed, 01 Nov 2023 0:32:00 GMT

Günümüzde devletler arasında ya da bazı devletlerin kendi sınırları içinde şiddet kullanımına yoğun bir şekilde başvurulduğunu görüyoruz. En iyimser tahminle yaklaşık 1,5 milyar insan aktif çatışma bölgelerinde yaşıyor. Bu durumun en son örneğini Rusya-Ukrayna Savaşı oluştururken, halen Suriye, Somali, Yemen gibi ülkelerde ağır insani kayıplara yol açan çatışmalar devam ediyor.

Yüzyılın Muhasebesi: Türkiye’nin Afrika’daki Varlığı

Wed, 01 Nov 2023 0:40:00 GMT

Türkiye’nin Afrika ile kurduğu ilişkiler salt ulusal çıkarlar doğrultusunda değil, aynı zamanda kıtanın kalkınmasına katkı sağlama amacıyla da inşa ediliyor. Bagajında sömürgecilik bulunmayan Türkiye’nin, Afrika ülkeleriyle samimi, ortaklığa dayalı ve kalkınma odaklı bir perspektifi bulunuyor. Türkiye'nin dış politika vizyonu, imkanları ve kapasitesi çerçevesinde Afrika'yı önemli bir coğrafya olarak görüyor.

Avrupalılaşma, Müttefiklik ve Entegrasyon Beklentisi

Wed, 01 Nov 2023 0:10:00 GMT

Türkiye için 1949’da Avrupa Konseyi üyeliği ile başlayan ve 1999 Helsinki Zirvesinde AB üyelik adaylığının resmi olarak onaylanmasına kadar devam eden 50 yıllık Avrupalılaşma serüveni, pozitif ama tam anlamıyla normal olmayan bir süreçtir. Pozitiftir zira Avrupa ve Ankara, ilişkilerinde kurumsal bir çerçeve oluşturmak için hareket etmektedir; normal değildir, çünkü tüm kurumsallaşma adımlarına rağmen, Türkiye’nin Avrupa Topluluğu/Birliğine üyeliği konusunda hızlı ve kararlı bir yol alınmamasıdır.

Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye-Azerbaycan İlişkileri: Dün, Bugün ve Yarın

Wed, 01 Nov 2023 0:20:00 GMT

Kardeş ülkeler arasında Şuşa Beyannamesi ile müttefikliğe giden yolu, 4 Haziran 1918’de imzalanan “Osmanlı İmparatorluğu ile Azerbaycan Cumhuriyeti arasında Dostluk Mukavelesi”ne dayandırmak mümkündür. Azerbaycan’ın güvenliği söz konusu olduğunda Osmanlı'nın Azerbaycan'a siyasi-askeri yardım yapmasının önünü açan mukavelenin 4. maddesi, Şuşa Beyannamesine de ilham kaynağı olmuştur.

Türkiye Ekonomisi (1923-2023)

Wed, 01 Nov 2023 0:48:00 GMT

2023’te Cumhuriyet tarihinde ilk defa 1 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğe ulaşan Türkiye, küresel ticaretin yüzde 1,2’sini yapar konuma erişti. Türk sanayisi ise yakalanan kalkınma ivmesinin en başat sektörü olarak 1923-2023 tarihleri arasında 200 milyon dolarlık üretim seviyesini 358 milyar dolara taşıdı.

1923’ten 2023’e Cumhuriyetin 100 Yıllık Çevre Tarihi

Wed, 01 Nov 2023 0:58:00 GMT

Türkiye son yıllarda iklim değişikliği ile mücadele çalışmalarına hız vermiş, kapsamlı çalışmalar yapmıştır. Bu anlamda iklim krizine bağlı afetlere karşı direnç kazandıracak çevre politikaları uygulamaya geçilmiştir. Çevrenin korunması için döngüsel ekonomi ilkelerinin uygulanması ve zorunlu standartlar ile ekonomik araçlar ve teşvikler, maksimum düzeyde kullanılmaktadır.

Yeni Yüzyıla Yeni Anayasa ile…

Wed, 01 Nov 2023 0:04:00 GMT

Yürürlüğe girişinin üzerinden kırk bir yıl geçen 1982 Anayasası’nda gerçekleşen değişiklikler ve darbecilerle hesaplaşma, aslında demokratik anayasa yapımı için bir başlangıç iradesi olarak değerlendirilmelidir. Hukuksal anlamda teknik birtakım dönüşümleri gerçekleştiren siyasi iradenin, Türkiye’yi yeni yüzyılına taşıyacak demokratik bir kurucu iradeyi harekete geçirecek motivasyonu da artık ortaya koyma zamanı gelmiş gözükmektedir.

Türkiye’nin Yüzyıllık İttifak Politikaları

Wed, 01 Nov 2023 0:08:00 GMT

Türkiye Soğuk Savaş sonrasında NATO gibi geleneksel ittifak ilişkileri içinde daha iddialı bir rol oynama arzusunu gösterirken, bir yandan da müttefiklerini çeşitlendirme yoluna gitmiştir. Bu sayede daha otonom bir dış ve güvenlik politikası yürütülmesi amaçlanmıştır. Bu anlamda Türkiye; ilgi, çıkar ve sorumluluk sahalarında çeşitli devletlerle güçlü siyasi, askeri ve ekonomik ilişkiler geliştirmiştir.

Türkiye Yüzyılında Siyaset ve Siyasi Partiler

Wed, 01 Nov 2023 0:12:00 GMT

Osmanlı modernleşmesinden itibaren toplum ve seçkinci elitler arasında var olan ayrışma, geçtiğimiz yüzyıl içinde, Türkiye siyasetindeki hakim belirleyici olmuştur. Siyasi ve sosyolojik analizlerde, merkez-çevre ayrımı olarak öne çıkan bu bölünme çizgisi, Türkiye’de siyasal partilerin siyaset üretme zeminini ve toplumla kurduğu ilişki biçimini de şekillendirmiştir.

Vesayetin Yüzyılı: İki Dereceli Seçimden Anayasal Vesayete

Wed, 01 Nov 2023 0:29:00 GMT

Türkiye tek dereceli seçime ancak 1946’da, çok partili hayata başlamasıyla geçebilecektir. Dikkat çekici husus, daha Birinci Meşrutiyet’te iki dereceli seçimleri savunan vesayetçi siyasi kültür kodunun, 50 yıl sonra CHP ideoloğu Recep Peker örneğinde olduğu gibi aynı gerekçeleri kullanarak, antidemokratik anlayışla devam edebilmesidir.

Türkiye’nin Terörle Mücadele Süreci: An ve Sonrası

Wed, 01 Nov 2023 0:35:00 GMT

Türkiye’nin terörizmle mücadelesinin önümüzdeki dönemde alacağı hal, geçmişten alınan dersler bağlamında önemli. Türkiye için bir beka sorunu olan terörizme, Türkiye’nin, aynı “agresif-önleyici” yöntemle cevap vermesi gerekiyor. Pasif kalındığında palazlanan ve dış destek bulan terör örgütlerinin uzun vadeli bir “gerçek” olduğu malum. Bu gerçekle mücadele etmek ve terörü “marjinal” hale getirip “anlamsızlaştırmak”, önümüzdeki sürecin mecburiyeti.

Cumhuriyetten Günümüze Türk Savunma Sanayiinin Gelişimi

Wed, 01 Nov 2023 0:48:00 GMT

Türk harp sanayiinin sonuncu gelişme evresinin belirleyici özelliği, son 20 senedir iktidarda olan AK Parti’nin gerek parti tüzüğü gerekse seçim beyannamelerinde geniş yer verdiği “savunma sanayii söylemi”dir. Bu söylem, “yerlileşme”, “millileşme” ve “stratejik otonomi” arayışları üzerine kurgulanmış, müteakiben “Milli Teknoloji Hamlesi” nüvesiyle daha somut bir çehreye kavuşmuştur.

Türkiye’nin Balkanlar Politikasının 100 Yılı

Wed, 01 Nov 2023 0:52:00 GMT

Türkiye halen Balkanlarda karşılıklı ekonomik çıkarlar, güvenlik iş birliği ve sosyal kalkınma gibi konuları merkeze alarak Balkan devlet ve toplumlarının tamamıyla çok yönlü, uzun soluklu ve samimi ilişkiler kurma ilkesiyle hareket ediyor. Siyasi ilişkilerde istikrarın korunmasına öncelik verirken ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda mevcut ilişkileri daha da derinleştirmenin yollarını arıyor.

Petro’nun Rusya’sından Putin’in Rusya’sına Türk-Rus İlişkileri

Wed, 01 Nov 2023 0:09:00 GMT

Türk-Rus ilişkilerinin neden ekseriyetle çatışmalar etrafında şekillendiğini anlamlandırmak için, 18’inci yüzyılın başındaki Büyük Petro döneminin Asya ve Avrupa haritalarına yakından bakmak gerekir. Rus Çarlığını imparatorluğa dönüştürmeyi hedefleyen Çar Birinci Petro, bunun yolunun deniz ticaret yollarına hakim olmaktan geçtiğini görmüştü.

Uluslararası Sistemde Türkiye’nin Konumu: Yüz Yılın Hikayesi

Wed, 01 Nov 2023 0:15:00 GMT

2000’lerde gösterdiği ekonomik ve askeri kapasite artışı sonucu Türkiye’nin daha bağımsız bir dış politikaya yönelmesi, ABD ve Avrupalı müttefiklerinde rahatsızlığa yol açarken, 2010’larda Ankara’yı yeniden Batı eksenli politikalara döndürme yolunda bu ülkelerden gelen baskı ve yaptırımlar, krizin daha da büyümesine yol açtı.

Muhalefetin Yüzyıllık Serüveni

Wed, 01 Nov 2023 0:26:00 GMT

Muhalefetin Cumhuriyetin ikinci asrına girildiği bu dönemde bir yol ayrımında olduğu söylenebilir. Buradaki ilk seçenek, diğer bazı Batı ülkelerinde olduğu gibi popülist yaklaşımların etkisiyle daha çatışmacı bir dil kullanmaktır. Böyle bir yaklaşımın toplumun kutuplaşması yönünde bir etki doğuracağı ve uzun vadede toplumsal bütünlüğe zarar vereceği açıktır.

Türk Devletleri Teşkilatı Üzerinden Pantürkizm’i Yeniden Tanımlama Girişimi

Wed, 01 Nov 2023 0:40:00 GMT

1990’larda Türk siyasetçilerin konuşmalarında geçen Türk dünyası ifadesi, Türkiye’nin irredantist ve Pantürkist politikalarının kanıtı olarak gösterilirken, otuz yıl içerisinde anlam değiştirerek, Türk devletleri arasındaki çok taraflı iş birliğini tanımlamak için kullanılan bir kavrama dönüşmüştür.

Türkiye’de Belediyeciliğin Yüzyılı

Wed, 01 Nov 2023 0:14:00 GMT

Türkiye’de yerel yönetimler ve özelde belediyeler, bitmeyen bir reform alanı olarak her dönem popülerliğini korumuştur. Tanzimat ile açılan perde, farklı sekanslarda sürmeye devam etmektedir. Özellikle 2002 sonrası kamu yönetimindeki reform dalgaları ve yerel yönetimlere yönelik yansımalar, ayrıca bir başlığı hak etmektedir.

Yüzyıldan Öte: Cumhuriyet Türkiye’sinde Seçimlerin Değişen Anlamı

Wed, 01 Nov 2023 0:17:00 GMT

Türkiye’de seçimler her ne kadar Osmanlı’dan miras kalmış olsa da cumhuriyetin demokratik seçimlerle tanışması 1950’yi buldu. Üstelik bu tanışmanın ardından en kritik siyasi mekanizma haline geldi ve mevcut siyasi, ekonomik ve sosyal ayrışmaların mücadele sahası oldu. Bunun neticesinde ise taraflardan biri seçimleri meşruiyet kaynağı, diğeri ise gerektiğinde müdahale gerektirebilecek bir tehlike olarak gördü.

Türkiye-ABD İlişkisinin 100 Yılı

Wed, 01 Nov 2023 0:23:00 GMT

Türkiye ile ABD arasındaki ilişkiyi genel olarak incelediğimizde, İkinci Dünya Savaşı sonrasında, ortak tehdit algısına dayalı bir stratejik ortaklık oluşturulmuş olduğunu görmekteyiz. Özellikle 1960-1980 arasında iki ülke arasında yaşanan deneyimlerin ise mevcut karşılıklı güvensizliğin zeminini hazırladığını ve tarihi kaygıları öne çıkardığını söyleyebiliriz.

İsrail’in Gazze Saldırısı ve Uluslararası Hukuk

Wed, 01 Nov 2023 0:23:00 GMT

Filistin tarafından gerçekleştirilen askeri eylemlerin bir saldırı olduğu ve meşru müdafaa hakkı doğurduğu kabul edilse bile, meşru müdafaa hakkını kullandığını beyan eden İsrail’i birçok hukuki sınırlar ve kısıtlılıklar beklemektedir. Meşru müdafaa hakkı doğal ve yapılageliş hukukunda da bulunan bir hak olduğundan, bu hakkın doğasında orantılılık unsuru da bulunmaktadır.

Kontrolü Zorlaşan “Oyunun Kuralları”

Wed, 01 Nov 2023 0:17:00 GMT

Son HAMAS-İsrail çatışmalarının, aslında bir süredir durağan ve kontrollü şekilde ilerleyen Levant bölgesindeki askeri, siyasi ve toplumsal fay hatlarını harekete geçirdiği söylenebilir. Bu nedenle, kontrol edilmediği ve sınırlandırılmadığı takdirde, sivil kayıpların yanı sıra bölgede makro değişimleri tetiklemesi muhtemel gelişmelere şahit olabiliriz.

İran’ın Bölgesel ve Küresel Siyasetinde Filistin

Wed, 01 Nov 2023 0:44:00 GMT

Uzun bir süredir ABD’yi bölgeden çıkartma hedefi bulunan İran için son gelişmeler elverişli bir fırsat sunuyor. Öte yandan ABD de hem bölgede konuşlandırdığı savaş gemileri hem de İsrail için kesenin ağzını sonuna kadar açmasıyla bölgede bir süre daha kalmak istediğinin sinyallerini verdi; fakat hem Ukrayna hem de Filistin’de iki ayrı savaşı nasıl yürüteceği sorusunun cevabı belirsiz.

Filistin-İsrail Sorunundaki Son Gelişmelerin Bölgesel ve Küresel Etkileri

Wed, 01 Nov 2023 0:25:00 GMT

Öncelikle, Filistin-İsrail sorunundaki dengeler değişti. Filistinli aktörlerin vurucu ve caydırıcı gücünü gören İsrail yönetimi, insan haklarını ve uluslararası hukuk ilkelerini çiğneyerek pervasız bir şekilde şiddetli ve orantısız bir karşılık verdi. Bu topyekun saldırının da sorunu çözemeyeceğini gören İsrail, bir süre sonra bir “karşı taraf”ın varlığını kabul etmek zorunda kalacaktır.

7 Ekim’in Olası Yansımaları: İsrail’de Yeni Siyaset ve Liderlik

Wed, 01 Nov 2023 0:30:00 GMT

İsrail, 7 Ekim sonrası birçok analiste göre eskisi gibi olmayacak. Bu doğru bir tespit çünkü travmanın boyutları geniş. İsraillilerin İsrail içerisinde güvensiz olmaları, güvenlik birimlerinin geç müdahalesi ve tek başına çaresizlik hali, İsraillileri; güçlü, kararlı ve belki de tavizsiz lider tiplerine yöneltecek. İsrail’de iki devletli çözüm için toplumsal desteğin iyice yok olacağını söylemek sürpriz olmaz.

Filistin Sorununun Çözümü İsrail’in Elinde

Wed, 01 Nov 2023 0:20:00 GMT

Günümüzdeki gerilim ve İsrail’in orantısız saldırısı, HAMAS ve Aksa Tufanı operasyonu üzerinden ele alınıyor. Ancak unutmamak gerekir ki HAMAS 1987’de kuruldu. Filistinliler ise hakları için yüzyıldan fazladır mücadele ediyor ve eğer bir çözüm bulunmazsa mücadele etmeye de devam edecek.

Gazze’nin İnsan(i) Boyutu: Uluslararası İnsani Yardımlar Üzerine

Wed, 01 Nov 2023 0:57:00 GMT

Uluslararası toplumun, Gazze’deki insani krizi çözmek için daha fazla çaba harcaması ve uzun vadeli barışa katkıda bulunması gerekmektedir. Gazze'ye yönelik insani yardımlar, insanlığın dayanışmasının bir göstergesi olmanın ötesinde, bu çatışma ve zorlu yaşam koşullarında umut ve yaşamı sürdürülebilir kılmak için vazgeçilmezdir.

Yapay Zekâ: Geleceğin Dünyasını Şekillendirmek

Wed, 15 Nov 2023 12:32:00 GMT

“Yapay Genel Zekâ” aşamasında YZ sistemlerinin spesifik ve belirli alanlarda etkin olmanın ötesinde, farklı durumlar, görevler kapsamında karar alabilen sistemler olabileceği öngörülüyor. Bu aşamaya geldiğimizde bir doktor gibi hastasına teşhis koyabilen, pilot gibi savaş teknikleri geliştirebilen, tercüman gibi farklı diller konuşabilen, şirket yönetebilen başka bir deyişle adeta “dijital insanlar” gibi davranan sistemlere şahit olacağız.

Kriter'in Kasım Sayısı Çıktı!

Wed, 01 Nov 2023 0:16:00 GMT

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) bünyesinde hazırlanan Kriter dergisinin 84. sayısı yayında.