Kriter Dergi / sayi

Küreselleşen İsrail Sorunu

Mon, 01 Sep 2025 0:27:00 GMT

Bugün dünyanın bir İsrail sorunu var. ABD’nin koşulsuz desteği devam ettiği müddetçe İsrail’in nasıl durdurulacağı ile ilgili çözümler de oluşturulamıyor. İsrail sorunu sadece Filistinlilerin sorunu değil. Sadece Ortadoğu ya da İslam ülkelerinin de sorunu değil. İsrail sorunu, yakın gelecekte bölge ülkelerini daha fazla etkileyecek, orta ve uzun vadede ise Batılı toplumlardaki vicdan sahibi kesimlerin de etkisiyle, söz konusu ülkeler de bu sorunla daha fazla yüzleşeceklerdir.

Aile Kurtarılmayı, Anneler Anlaşılmayı Bekliyor: Yarım Zamanlı Çalışma

Mon, 01 Sep 2025 0:52:00 GMT

Şimdi herkes öncesi ve sonrası arasındaki farkın müspet anlamda derinleşmesini umarak, aile kurumunu doğrudan ve dolaylı olarak destekleyecek gelişmeleri bekliyor. Özellikle “Aile Yılı”nda iş ve aile yaşam dengesinin yeni uygulamalarla desteklenmesi en temel beklentilerden. Nitekim yetersiz kalan uygulamalar, çocuk sahibi olmak isteyen bireyler için en temel caydırıcılardan bir tanesi. Oysa devlet eliyle iş ve aile hayatları arasında uyumlu, sağlıklı ve sürdürülebilir bir denge kurabilmesi her iki taraf için de bir kazanımdır.

Türkiye'de Gıda Enflasyonu ve Fahiş Fiyat Sarmalı

Mon, 01 Sep 2025 0:54:00 GMT

Türkiye'deki gıda enflasyonu, küresel makroekonomik şokların ötesinde, tedarik zincirindeki kronik verimsizlikler ve piyasa aktörlerinin "aşırı kâr fiyatlaması" dinamikleriyle beslenen yapısal kronik bir problemdir. Piyasadaki oligopolistik yapı, firmaların maliyet artışlarının çok üzerinde fiyatlama yapmasına zemin hazırlamakta ve bu durum, enflasyonist sarmalın derinleşmesine yol açmaktadır. Bu sorunun çözümünde en büyük potansiyeli taşıyan Hal Yasası, mevcut lobilerin, belediyelerin ve perakende zincirlerinin direnişi nedeniyle hayata geçirilememektedir.

Cumhuriyetten Günümüze Nüfus Politikaları

Mon, 01 Sep 2025 0:20:00 GMT

Doğurganlık oranının düşüşü 2000’den önce uygulanan politikalar, sosyoekonomik dönüşümler, şehirleşme ve uzun vadeli modernleşme sürecinin bir sonucudur. Doğum oranlarının azalması, yalnız başına bir siyasi parti veya iktidarın politikalarıyla açıklanamayacak kadar çok boyutlu bir meseledir. Bu konuda yapılacak değerlendirmelerde tarihsel süreci göz önünde bulundurmak ve meseleyi dar siyasi çerçevede ele almamak büyük önem taşımaktadır.

Dijital Bağımsızlık Arayışının Yerli Sembolü: Next Sosyal

Mon, 01 Sep 2025 0:25:00 GMT

T3 Vakfı ve TEKNOFEST girişimcilerinin desteğiyle geliştirilen “Next Sosyal” adlı yerli sosyal medya platformu, sadece bir alternatif mecra olma iddiasında değil. Aynı zamanda Batı merkezli platformlara karşı “veriyle, zihinle ve içerikle bağımsızlık” arayışının dijital yansıması olma iddiasını taşıyor. Peki, bu yeni mecra sadece sembolik bir jest mi, yoksa Türkiye’nin dijital egemenliğini kurma yolunda somut bir adım mı?

Yapay Saftirik Zekâ: Büyük Dil Modellerini Kandırmak Mümkün mü?

Mon, 01 Sep 2025 0:14:00 GMT

Büyük dil modellerinin ciddi güvenlik açıkları barındırması ve zekice yöntemlerle kolayca kandırılabilmesi, bu teknolojilere karşı yaklaşımımızda köklü bir paradigma değişimini zorunlu kılıyor. Mevcut durumda teknoloji şirketleri, bu modelleri bir an önce piyasaya sürme ve ticarileştirme yarışına girmişken, etik ve güvenlik testlerini çoğu zaman birer formalite olarak görüyorlar. Ancak karşı karşıya olduğumuz riskler, basit bir yazılım güncellemesiyle giderilebilecek türden değiller.

Küllerimizden Doğabilecek miyiz? İklim Krizi ve Küresel Yangın Gerçeği

Mon, 01 Sep 2025 0:19:00 GMT

Sadece Akdeniz kıyılarında değil Amazonlardan Avustralya’ya kadar geniş bir ölçekte etkisini gösteren büyük yangınlar, artık sadece mevsimsel felaketler değil, iklim krizinin en görünür sonuçlarından biri olarak karşımızda yer almaktadır. Aynı zamanda her yangın sonrasında da iklim krizi bir kamçı daha atarak etki alanını genişletmektedir. Yani bir diğer taraftan bakıldığında orman yangınları yalnızca iklim krizinin bir sonucu değil, aynı zamanda bu krizi derinleştiren önemli bir etkendir.

Gelir ve Nüfus Ekseninde AB’ye Üye Ülkelerin Nüfusları ve Türkiye

Mon, 01 Sep 2025 0:25:00 GMT

Göçmenlerin bizatihi başka ülkelere yerleşmeleri ve orada nüfus olarak sayılmalarının ötesinde mevcut doğurganlık eğilimlerini birkaç nesil sürdürebilecek olmaları, AB’ye üye ülkeler başta olmak üzere nüfusunu yenileme hususunda sorunlar yaşayan ülkeler için, göçmenlerin nüfusu artırıcı özelliği çok önemli olmaktadır. Güçlü ekonomik altyapılara sahip ülkeleri bünyesinde barındıran AB, göçlere kapılarını ne tamamen kapatmakta ne de bütünüyle açmaktadır. Süreç; temkinli, kontrollü ve faydacı bir şekilde sürdürülmektedir.

İsrail’in Gazze İşgal Planı ve Protestolar: Güvenlik Paradigması ile Toplumsal Talepler Arasındaki Çatışma

Mon, 01 Sep 2025 0:04:00 GMT

İsrail toplumu Gazze konusunda yekvücut değil, hatırı sayılır bir kesimi, hükümetin politikalarına karşı çıkıyor ve barışçıl çözüm talep ediyor. Son tahlilde, bugün Netanyahu kararlarını aşırı sağın etkisi altında veriyor. İsraillilerin büyük çoğunluğu Gazze’de yerleşimlere karşı çıkıp savaşı sona erdirecek bir rehine anlaşmasını desteklemesine rağmen, bu kesim ise bilfiil savaş politikasını yönlendiriyor.

İsrail’in Gazze’yi İşgal Planı: Amaç, Yöntem ve Muhtemel Sonuçlar

Mon, 01 Sep 2025 0:06:00 GMT

Sızan gizli İsrail belgelerine göre şimdiye kadar ancak yüzde 17’sinin etkisiz hale getirildiği iddia edilen HAMAS’ın, başlatılan yeni işgal planı sonucunda tamamen ortadan kalkmasını beklemek saha gerçekleriyle uyuşmamaktadır. Yani İsrail, kara harekatıyla Gazze’nin üst yapısının tamamını kontrol etse bile, tünellerde varlığını sürdürecek olan HAMAS nedeniyle tam muvaffak olamayacaktır. Üstüne rehinelerin hepsinin ölmesine yol açacak ve bu durum da İsrail toplumundaki fay hatlarını daha da derinleştirecektir.

Filistin Devleti İçin Dönüm Noktası Eylül mü Olacak?

Mon, 01 Sep 2025 0:15:00 GMT

Mevcut durumda 194 BM ülkesinden 147’si Filistin’i devlet olarak tanıyor. Filistin’in BM’deki statüsü 2012’den bu yana “üye olmayan gözlemci devlet”. Tam anlamıyla uluslararası kabul görmesi için BMGK’daki 5 ülkenin onayını alması gerekiyor. ABD-İsrail ittifakı pozisyonunun kısa zamanda değişmeyecek olması nedeniyle kapsamlı bir tanınma durumu oluşmayacak. Devletlerin tanınması hukuki yönünün yanında siyasi yönü ağır basan bir konu olarak düşünülebilir. Ancak her tanıyan ülkenin sembolik ve zaman zaman de fiili önemi yadsınamaz.

Filistin Meselesi Üzerinden Tarihin Tahrifi ve Tahribi

Mon, 01 Sep 2025 0:46:00 GMT

Açık tarihsel gerçekliğe rağmen, muhalefetin Erdoğan’ı "Filistin davasına ilgisiz kaldığı", "Trump’a karşı sessiz kalmayı tercih ettiği", “İsrail ile ticarete devam edildiği” gibi söylemlerle hedef alması, bir siyasal eleştiriden öte, toplumsal hafızayı tahrif ve tahrip etme girişimi olarak okunmalıdır. Erdoğan’ın Filistin meselesindeki tutumu, yalnızca retorik değil, çok boyutlu diplomatik aksiyonlarla şekillenmiştir ve Batı dünyasındaki pek çok liderin aksine, İsrail’e karşı açık tutum alabilen nadir devlet adamlığı örneklerinden biri olarak tarihsel yere sahiptir.

Rus Çarlığının Dördüncü Paylaşımı… Aynı Zamanda Avrupa’nın Düşüşünde Final Anı mı?

Mon, 01 Sep 2025 0:18:00 GMT

Sizler bu yazıyı okurken Trump ve ekibi, “barış şovunun” üçüncü ve muhtemelen son perdesini hazırlıyorlar. Sahnedeki oyunun ana fikri, Ukrayna-Rusya Savaşı’nı bitirmekten ziyade, Avrupa Birliği’ne artık uluslararası düzeyde bir etkisinin kalmadığının anlatılması. Dördüncü paylaşım savaşının gidişatı gösteriyor ki ABD, bu defa geçmişte yaptığı gibi eski kıtayı ayakta tutmak yönünde yeni bir askeri ve ekonomik inisiyatifi hayata geçirmek niyetinde değil.

Türkiye-İtalya-Libya Zirvesi: Jeostratejik Denklemde İş Birliği

Mon, 01 Sep 2025 0:59:00 GMT

Türkiye-İtalya-Libya Zirvesi, dört bağlam üzerinden bir bütün olarak değerlendirildiğinde, Akdeniz’de yeni bir denge arayışının ilk işaretlerini göstermiştir. Jeostratejik düzlemde Doğu Akdeniz ve Sahraaltı Afrika’yı birbirine bağlayan bir çerçeve, ekonomik düzlemde enerji, entegrasyon ve lojistik hatlarla desteklenen bir kalkınma vizyonu, bölgesel iş birliği düzleminde teknik komiteler, çok taraflı formatlar ve BM desteğiyle kurumsallaşan bir süreç ve son olarak AB güvenliği bağlamında ise düzensiz göç ve insan kaçakçılığına karşı ortak çözümler öne çıkmaktadır.

Lübnan’da Yeni Bir Dönem: Hizbullah’ın Silahsızlandırılması

Mon, 01 Sep 2025 0:13:00 GMT

Her ne kadar Hizbullah’ın silahlarına dair tartışmalar, Taif Anlaşmasından bugüne Lübnan politikasında yer etmiş olsa da; 7 Ekim süreci, Hizbullah’ın tüm üst komuta kademesini kaybetmesi, silah depolarına yapılan İsrail saldırıları ve özellikle Suriye devrimiyle birlikte İran nüfuzunun bölgesel etkisinin azalması, Hizbullah ve silahları konusunun ülke siyasetinde ilk defa bu kadar net ve sert bir şekilde müzakere edilmesinin önünü açtı.

YPG Meselesi ve Suriye’de Siyasi Çözüm Arayışları

Mon, 01 Sep 2025 0:31:00 GMT

Suriye ordusunun sınır hattında hareketlenmesi, TSK’nın Suriye ile imzaladığı askeri iş birliği anlaşmaları ve müteakip olarak eğitim ve zırhlı araç temini hususunda düğmeye basılması, YPG’nin güvenlik endişelerini hızlı bir şekilde artırmıştır. Suriye’ye yönelik ekonomik yaptırımların kalkması ve Türkiye-ABD-Katar-Suudi Arabistan şirketlerinin öncülük ettiği milyar dolarları bulan muhtelif yatırım anlaşmalarının imzalanması, Şam’ın güvenlik ve istikrarının küresel sermaye için de önemli hale gelmeye başlaması anlamına gelmektedir.

Avrupa, Rusya Karşısında Neden ABD’ye Muhtaç?

Mon, 01 Sep 2025 0:40:00 GMT

Trump-Putin zirvesinden ateşkes kararı çıkmaması, Avrupalı liderleri çok rahatsız etse de yine de Trump’ı “yanlarında tutmak” ya da “yanlarına çekmek” için çaba sarf ediyorlar zira ABD’nin desteği olmadan Rusya karşısında kendilerine güvenemiyorlar. Bunun en son örneğini, Almanya’da halen devam eden, muhtemel ateşkes durumunda güvenlik garantileri kapsamında Ukrayna’ya gönderilmesi düşünülen barış gücünde Alman askerlerinin yer alıp almamasına dair tartışmalar oluşturuyor.

Türkiye’nin Somali’de Uzay Üssü Girişiminin Stratejik Anlamı

Mon, 01 Sep 2025 0:43:00 GMT

Türkiye’nin Somali kıyısında bir uzay üssü girişiminin arka planı; kurumsal çerçeve, teknik rasyonel ve kamu yararı olmak üzere üç sütuna dayandırılabilir. İlk olarak, 2024’te imzalanan savunma ve enerji anlaşmaları tarafların güvenlik ve ekonomik ortaklığını kurumsallaştırmıştır. İkinci olarak, ekvator avantajı teknik açıdan tartışılmaz bir gerçekliktir. Üçüncü olarak da küresel uzay ekonomisi, 2024 itibarıyla 600 milyar dolara yaklaşan hacmi ile hızla büyümektedir.

Türkiye-Mısır İlişkilerinde Stratejik İş Birliği Alanı Olarak Savunma Sanayii

Mon, 01 Sep 2025 0:56:00 GMT

Türkiye ve Mısır arasında savunma sanayii alanında yapılacak iş birliği, bölgesel ittifak yapılanmalarında yeni bir dönemi başlatabileceği gibi bölgede birçok aktör tarafından tehdit olarak görülen İsrail’e karşı da caydırıcı bir siyasi iradenin ortaya çıkmasına öncülük edebilir. Nitekim İsrail’in Gazze’deki katliamları, Filistinlilere yönelik şiddet eylemleri ve Suriye’deki agresif politikaları, sadece bölgesel değil küresel birçok aktörün de tepkisini çekmekte ve Tel-Aviv’in politikalarını değiştirmesi için uluslararası baskının artırılması konusunda girişimler başlatılmasına neden olmaktadır.

Trump ile Cumhuriyetçi Tabanı Arasındaki İsrail ve Epstein Gerilimi Büyüyor

Mon, 01 Sep 2025 0:10:00 GMT

Amerikan milliyetçisi popülist bir siyasi dalgaya dönüşen MAGA hareketi, bugün Trump’ın ana siyasi taşıyıcı kolonu haline gelmiş durumda. Trump’a yüzde 80’ler civarında güçlü şekilde bağlanmış olan Cumhuriyetçi tabandaki MAGA etkisi, her ne kadar güçlü bir siyasi destek anlamına gelse de bazı konularda Trump ile MAGA arasındaki görüş farkı da dikkat çekmiyor değil. Özellikle İsrail’e destek ve Jeffrey Epstein ile ilgili dosyalar konusu, Trump ile kendi seçmen tabanı arasında zaman zaman gerilim meydana getiren iki başlık olarak öne çıkıyor.

Hindistan-Amerika İlişkilerinde Türbülans

Mon, 01 Sep 2025 0:21:00 GMT

Washington ile ilişkiler bağlamında, Amerika'nın Delhi'ye tam olarak kendi istediği gibi bir ilişki içinde olmasını dayatması, Delhi'nin Moskova ile olan bağlantısına limit koyma baskısı ve hem ikili ilişkilerde Çin faktörünün nasıl ele alınacağı hem de her birinin Pekin ile ikili ilişkileri noktasında nasıl bir pozisyon belirleyeceği konularındaki mevcut muğlaklık, üç önemli sorun. Ancak bu üç soruna karşın Hindistan'ın Rus bağlantısına sınırlama getirmesi çok beklenmemeli, Çin'den kopuş ve Çin uyumu da çok beklenmemeli.

Avrupa Popülist Partileri 2: Almanya İçin Alternatif Partisi

Mon, 01 Sep 2025 0:29:00 GMT

AfD ilk kurulduğunda ortak para birimine ve AB karşıtlığına dayalı muhafazakâr üst orta sınıf tepkilerine dayanırken ek olarak 2015 mülteci dalgasında alt sınıflarının tepkilerini de toplamayı başarmıştır. Bugün ise iktidara ortak olma uğruna mültecilerin ve yabancıların sayısını azaltma politikasından rahatça vazgeçebilmekte ya da ötelemektedir. Dahası milliyetçi çağrışımları olan egemen kültür üstünlüğünü de altını çizerek programına dâhil etmemektedir.

İstihbarat ve Casusluk Gölgesinde Büyük Güç Mücadelesi: Avustralya-Çin Arasında Güvensizlik Açığı

Mon, 01 Sep 2025 0:33:00 GMT

Sonbahar Kalkanı istihbarat operasyonu Avustralya’nın jeopolitik konumunu doğrudan ilgilendiren daha geniş bir rekabetin parçası olarak okunmalı. Özellikle AUKUS ittifakı çerçevesinde Avustralya, ABD ve Birleşik Krallık ile birlikte Çin’in bölgedeki yükselişine karşı koymayı amaçlıyor. AUKUS’un yalnızca denizaltı teknolojileriyle sınırlı kalmayan gündemi; yapay zekâ, kuantum bilişim ve siber savunma gibi alanlara da uzanıyor. Bu bağlamda yaşanan her casusluk olayı, Avustralya kamuoyuna ve müttefiklerine ittifakın gerekçesini hatırlatan bir kanıt işlevi görüyor.

Türkiye’nin Üç Katmanlı Güvenli Havza Stratejisi: Tarihsel Miras ve İçsel Dengeleme

Thu, 11 Sep 2025 16:32:00 GMT

Bugün Türkiye’nin üç katmanlı güvenli havza stratejisi, tarihsel normların çağdaş bir yeniden üretimi olarak değerlendirilebilir. Yakın katmanda, Selçuklu mirasının izdüşümüyle sınır güvenliği ve bölgesel koridorların kontrolü öne çıkmaktadır. Orta katmanda, Osmanlı’nın çoğulculuk ve kültürel meşruiyet tecrübesi Balkanlar, Ortadoğu ve Orta Asya’da yürütülen diplomasiye yön vermektedir. Dış katmanda ise Osmanlı’nın deniz gücü ve vakıf düzeniyle Cumhuriyet’in modernleşme vizyonu birleşmekte; Afrika açılımı, Doğu Akdeniz’de Mavi Vatan siyaseti ve diaspora politikaları aracılığıyla Türkiye, küresel ölçekte insani, ekonomik ve stratejik bir aktör olarak konumlanmaktadır.

CHP İktidar Olursa Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Vazifesi Cenaze Kaldırmak mı Olacak?

Mon, 01 Sep 2025 0:53:00 GMT

CHP’nin İslam’ın muhtevasının laikliğe aykırı olduğu yönündeki tepkileri, tek parti döneminde yahut 1940’larda kalmış değil. CHP açısından hatırlanması ve hatırlatılması gereken mevzu, CHP’nin din işlerinin devletten özgürleşerek yürütüleceği bir otorite fikrine karşı olmasıdır. CHP, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın tersine devlete bağlı olmasını ancak bütün dinlere ve inançlara eşit mesafede olmasını savunuyor. Böyle bir Diyanet İşleri Başkanlığı’nın CHP’li lider ve siyasetçilerin tepkilerinden de anlaşılacağı üzere İslam dininin muhtevasını anlatmaması, özellikle laik ve Batılı yaşam tarzına muhalif olan hiçbir emirden de söz etmemesi gerekiyor.

CHP Krizi Derinleşirken…

Mon, 01 Sep 2025 0:34:00 GMT

CHP’deki iç çekişme artık bir iç savaşa dönüşmüş halde ve taraflar birbirlerini partiden tasfiye etme kararlılığında… Taraflar dediğimiz de İmamoğlu-Özel hizbinin karşısında Kılıçdaroğlu hizbi artık açıkça yer alıyor. İmamoğlu-Özel hizbi Kılıçdaroğlu hizbini iktidarla iş birliği, mezhepçilik gibi söylenebilecek en ağır şekilde itham ediyor… Kılıçdaroğlu hizbi de İmamoğlu- Özel hizbini kurultaylarda sahtecilik, delegeleri satın alma, belediyelerde yolsuzluk, partiden bir mezhebin dışlanması ve tasfiyecilikle suçluyor…

Karada ve Denizde Kaybolan Ölçüyü Yeniden Kurmak: Türkiye’nin İklim Kanunu

Mon, 01 Sep 2025 0:02:00 GMT

Türkiye’nin Temmuz 2025’te yürürlüğe koyduğu İklim Kanunu, ülkenin iklim değişikliğiyle mücadelesinde bir dönüm noktasıdır. Bu düzenleme sayesinde Türkiye, Paris Anlaşması kapsamında üstlendiği sorumlulukları iç hukuka aktarmış ve iklim hedeflerini bir devlet politikası haline getirmiştir. Düzenleme, küresel iklim politikalarının ruhuna uygun şekilde, uzun vadeli karbon nötr hedefini benimserken, ekonomide yeşil dönüşümü hızlandıracak somut araçları da devreye sokmaktadır.

Rotasız Gemi CHP

Mon, 01 Sep 2025 0:27:00 GMT

CHP’nin bugün geldiği noktaya bakıldığında, kendi içinde yasa dışı operasyonlarla ele geçirilmiş, hangi kliğin yönettiği belirsiz, yolunu kaybetmiş rotasız bir gemi gibi savrulup duran bir pozisyona düşmüştür. Bu durum partiyi giderek zayıflatacaktır. CHP’yi daha büyük krizlerin beklediği ama bu durumun aynı zamanda ülkenin total enerjisinin boşa tüketilmesine yol açtığını da üzülerek belirtmek gerekir.

Çatışmanın Gölgesinde, Çözümün Arifesinde "Yeni Suriye ve Uluslararası Aktörler"

Mon, 01 Sep 2025 0:38:00 GMT

Yeni Suriye ve Uluslararası Aktörler, genelde dış politika, özelde bölgesel çalışmalar alanında uluslararası literatüre katkı sunacak şekilde kaleme alınmış bir eser olarak öne çıkıyor ve okuyucuya zengin akademik profili ile nitelikli bir kaynak olarak ulaşıyor. Kitap, Suriye’de Esed sonrası döneme geçişin henüz tamamlanmadığı ancak belirgin bir yeniden yapılanma sürecinin başladığı bir dönemde kaleme alınmış olmakla birlikte bitmiş bir sürecin muhasebesi değil, dönüşüm yaşayan bir ülkenin çok yönlü siyasal ve diplomatik dinamiklerini anlamaya yönelik bir çalışma niteliğinde.

Kriter'in Eylül Sayısı Çıktı!

Mon, 01 Sep 2025 0:29:00 GMT

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) bünyesinde hazırlanan Kriter Dergi'nin 104. sayısı yayında...