Kriter Dergi / sayi

Küresel Riskler ve Türkiye’nin Önleyici Diplomasisi

Thu, 01 May 2025 0:11:00 GMT

Türkiye, stratejik sektörlere yaptığı yatırımlar sayesinde inovasyon ve teknoloji gibi kritik alanlarda Avrupa ülkelerinin önüne geçmeye başladı. Avrupa'nın bu alanlarda durgunluk yaşadığı dönemde Türkiye ilerleme sağladı ve artık bu yatırımlarının somut sonuçlarını görmeye başladı. İtalya ile geliştirilen ilişkilerde ortaya çıkan bu olumlu hava, yakın dönemde diğer Avrupa ülkelerine de yayılarak yeni iş birliklerinin önünü açacaktır.

ABD Yaşlı Kıtadan Elini Çekiyor mu?

Thu, 01 May 2025 0:21:00 GMT

ABD'nin Avrupa ile olan tarihsel bağları ve transatlantik sistem içindeki merkezi konumu ciddi bir dönüşüm sürecinden geçmektedir. Donald Trump’ın uygulamaları bu dönüşümün sadece görünen yüzünü oluştururken, meselenin özü, değişen yapısal dengeler ve küresel üretim-verimlilik ekseninde yaşanan güç kaymalarıdır. Artık ABD'nin "sistemi kuran ve yöneten aktör" konumundan, sistemi korumak için agresif politikalar izleyen bir aktöre evrildiği açıkça görülmektedir.

ABD’nin Yeni Gümrük Tarifelerinin Türkiye’ye Olası Etkileri

Thu, 01 May 2025 0:13:00 GMT

Trump’ın açıkladığı yeni gümrük tarifeleri listesinde, Türkiye’ye uygulanan ek gümrük vergisi oranı, asgari seviyede belirlenerek yüzde 10 ile sınırlı tutulmuştur. Bu durum, daha yüksek tarifelere maruz kalan ülkelerle karşılaştırıldığında Türkiye’ye kısa vadede rekabet avantajı sağlayabilir. Özellikle Amerika’ya ihraç edilen tekstil, makine, otomobil parçaları ve mobilya gibi sektörler, bu süreçte pozitif yönde etkilenebilir.

Trump’ın Ticaret Savaşlarının Almanya Yansımaları

Thu, 01 May 2025 0:26:00 GMT

Trump’ın gümrük tarifeleri kararının; elektrikli otomobillere geçiş sürecine uyum konusunda çok geç hareket ettikleri ve Çinli firmaların gerisinde kaldıkları düşünülen köklü Alman otomobil üreticilerinin bazı fabrikalarını kapatmayı ve yüksek sayıda işçi çıkarmayı planladıkları bir dönemde gelmesi ve en fazla ihracat yaptıkları Amerikan pazarını kaybetme riskiyle karşı karşıya bırakması, Almanya açısından sorunun ne kadar büyük olduğunun göstergelerinden birini oluşturuyor.

Trump Tarifeleri: ABD’nin Tarihi Refleksi mi, Geçici Dalga mı?

Thu, 01 May 2025 0:46:00 GMT

Evet, Trump’ın deli dolu ve inişli-çıkışlı bir yapıya ve yırtıcı/kuralsız bir “iş yapma tarzına” sahip olduğu söylenebilir. Bununla birlikte, bütün bu yaşananların temelde sadece “Trump etkisi” olduğunu düşünmemek icap eder.

Gümrük Tarifeleri, Teknoloji ve Çalkantı: Trump’ın Geri Dönüşü ve Türkiye’nin Stratejik Yol Ayrımı

Thu, 01 May 2025 0:07:00 GMT

Trump’ın ekonomi stratejisinin temel taşı olan gümrük tarifeleri, bir kez daha küresel gündemin merkezine oturdu. 2 Nisan’da açıklanan geniş kapsamlı yeni tarife paketi, dünya piyasalarını derinden sarstı. Bu çalkantılı ortam, önemli soruları da gündeme taşıyor: Stratejik belirsizlik ve ticari korumacılık altında teknolojik ilerleme mümkün müdür? Bölgeselleşen küresel tedarik zincirleri, bu yeni belirsizlik ortamında nasıl yön bulacaktır? Ve önemli soru, Türkiye, bu değişen jeopolitik ve ekonomik düzende nerede konumlanmalıdır?

Trump’ın Ticaret Savaşları: Bir Taktik mi, Yoksa Bir Hezeyan mı?

Thu, 01 May 2025 0:22:00 GMT

Trump’ın tetiklediği ikinci “küresel ticaret savaşları” dalgasının sadece ekonomik gerekçelere dayalı olduğunu düşünmemiz ciddi bir yanılgı olur. Burada, Trump açısından iki temel siyasi restleşme alanı da söz konusu. Birinci alt başlıkta, ABD başkanlık seçim sürecinde, Trump’ın karşındaki Demokrat aday Harris’i açıktan olmasa da dolaylı olarak destekleyen dünya liderleri ve ülkeler var. Küresel ticaret savaşlarının ikinci siyasi restleşme ayağını ise Demokratlarla yüzleşme olarak tanımlayabiliriz.

Küresel Ekonomide Yeni Fırtına: Trump, Ticaret Savaşının Geleceği ve Türkiye’ye Etkileri

Thu, 01 May 2025 0:10:00 GMT

ABD-Çin ticaret savaşı, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik bir hesaplaşma olarak değerlendirilmelidir. Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi, BRICS’in alternatif sistemleri ve yuanın yükselişi, küresel gücün Batı’dan Doğu’ya kayışını hızlandırıyor. Ancak, ABD’nin finansal ve askeri üstünlüğü, bu geçişi yavaşlatıyor. Bu perspektiften ticaret savaşı, kısa vadede ABD’li tüketicileri cidden üzecek gibi ama uzun dönemde küresel ekonomide kimin lider olacağına dair bu mücadele öyle hemen sona erecek gibi de gözükmüyor.

ABD’nin Çekilme İhtimalinde DEAŞ Kartını Kimler Kullanmak İster?

Thu, 01 May 2025 0:40:00 GMT

DEAŞ’ın sahip olduğu kapasite ve potansiyel tehditten ziyade, hangi aktörlerin ABD sonrası dönemde DEAŞ’ın varlığını saldırgan politikalarına bahane olarak kullanabileceklerini sorgulamak, yeni dönem için daha işlevsel bir arayış olacaktır. Zira DEAŞ’ın Suriye’deki varlığı, terör eylemlerine imza atabilecek olsa da mevcut hükümetin Suriye toprakları üzerindeki hakimiyetini sarsacak boyutta değildir.

İran-ABD Nükleer Müzakereleri: Yeni Bir Anlaşma Ne Kadar Mümkün?

Thu, 01 May 2025 0:43:00 GMT

İran ve ABD arasındaki nükleer müzakereler, Trump’ın Mart başında İran dini lideri Ali Hamaney’e gönderdiği doğrudan müzakere çağrısını içeren mektubuyla gündeme gelmişti. Maskat’ta ve Roma’da gerçekleşen dolaylı müzakereler, belirsiz mesajlar ve karşılıklı güvensizliğe rağmen teknik konularda görüşülecek seviyeye ulaştı. Her iki tarafın da anlaşmaya yönelik güçlü istekleri ve şu ana kadar görüşmelerden çıkan mesajlar göz önüne alındığında, müzakerelerin olumlu bir sürece evrildiği görülüyor.

Türkiye-İsrail Mücadelesinde Suriye’nin Yeri ve Önemi

Thu, 01 May 2025 0:50:00 GMT

Türkiye’nin Suriye ile 911 kilometre sınırı vardır ve Suriye’de yaşanabilecek herhangi bir olumsuzluğun Türkiye’yi doğrudan etkilemesi söz konusudur. Suriye sahası Türkiye için bu kadar önemliyken İsrail’in Suriye’yi istikrarsızlaşmaya matuf hamlelerde ısrar etmesi, Türkiye’nin Filistin davası ve Gazze’deki durum nedeniyle sorun yaşadığı İsrail ile Suriye sahasında da karşı karşıya gelmesini kaçınılmaz hale getirmiştir.

Türkiye’nin Avrupa Savunmasındaki Muhtemel Yeri ve Yunanistan’daki Algı

Thu, 01 May 2025 0:56:00 GMT

ABD’nin güvenlik taahhütlerinin azaldığı bir düzlemde Avrupa ülkelerinin kendini savunma kabiliyeti ciddi manada zarar görmektedir. Türkiye ise gerek askeri unsurları gerekse muharebe tecrübesi ile Rusya’ya karşı oldukça önemli bir askeri ortak olacağını gösteriyor. Bu doğrultuda, Türkiye’nin jeopolitik öneminin artması ve uzun vadede Ege, Akdeniz ve Kıbrıs’ta Türk tezlerine Avrupa tarafından daha fazla önem atfedilmesi ihtimali, Yunanistan’ın bu konuda şimdiden ön alıcı hamleler yapmak istemesine yol açıyor.

Fransa-Cezayir Krizi: Güncel Gerilimden Yapısal Ayrışmaya

Thu, 01 May 2025 0:02:00 GMT

Paris ile Cezayir arasındaki gerginlik ne bir ilk ne de beklenmedik bir durum. İki ülke arasındaki ilişkilerin tarihsel arka planı son derece çalkantılı ve yaralı. Cezayir, 1830’dan 1962’ye kadar Fransız sömürgesi hatta asli Fransız toprağı olarak kalmış ve bağımsızlığını kanlı bir savaşın ardından kazanmıştır. Bu sömürge geçmişi ve bağımsızlık savaşı sırasında yaşanan travmalar, ulusal hafızalarda derin izler bırakmıştır.

Kendi Devletine Karşı: Netanyahu’nun Güvenlik Bürokrasisiyle Savaşı

Thu, 01 May 2025 0:06:00 GMT

Önce hava kuvvetleri, sonra donanma, özel kuvvetler derken son olarak istihbarat birimlerinin üst düzey yetkilileri de basında yazdıkları mektuplarla yer aldı. İsrail ordusunun elit istihbarat birimlerinden olan Birim 8200’den yaklaşık 250 yedek asker, hava kuvvetleri pilotlarına desteğini açıkladı. Açıklamalara bakılınca hepsindeki ortak vurgu Başbakan Netanyahu’nun Gazze’de HAMAS’a karşı yürüttüğü savaşın girmiş olduğu çıkmaz.

Kıbrıs Sorunsalı ve Türk Dünyasının Geleceği

Thu, 01 May 2025 0:14:00 GMT

Türk Devletler Teşkilatına üye Türk devletlerinin AB ile ilişkilerin bilhassa enerji bağlamında geliştirilmesi anlaşılabilir. Benzer ilişkilerin Azerbaycan’la da yürütüldüğü bilinmektedir. Ancak Azerbaycan bu ilişkilerin, ülkesini Türk Dünyasının geleceğine zarar verecek kararlara taraf olmasına götürmesine izin vermemektedir. Bununla beraber bu durumda; Kazakistan, Türkmenistan ve Özbekistan’a ilişkin suçlayıcı, itham edici yaklaşımın doğru sonuç vermeyeceği de aşikar.

Holokost’un Dokunulmazlığından Gazze’ye Uzanan Arketipsel İhanet

Thu, 01 May 2025 0:34:00 GMT

Holokost’un kutsallaştırılarak anarşiye dönüşmesi, İsrail’in “kurban” maskesiyle “fail” olarak yeniden doğması ve Netanyahu’nun bu bilinç dışı mitolojiyi kişiselleştirmesi, bu arketiplerden ötürü uluslararası meşruiyetin psiko-politik temelini sorgulamaya açmalıdır. Eğer “jus cogens” normlar, kolektif bilinç dışında bastırılmış gölgelerle baş edemiyorsa, hukukun geleceği mitlerin elindedir. Mitler ise yargı dağıtmaz, sadakat ve öfke ister. Burada hukuk konuşmaz.

İspanya, Sahel Bölgesinde Fransa'dan Boşalan Jeopolitik Etki Alanını Doldurabilir mi?

Thu, 01 May 2025 0:22:00 GMT

Sahel ülkelerinin Fransa ile ilişkilerindeki bozulmanın temel nedenleri arasında tarihsel sömürge geçmişi, ekonomik ve toplumsal eşitsizliklerin giderilmesinde ilerleme sağlanamaması, güvenlik stratejilerinin tek taraflı niteliği ve yerel aktörlerin bölgesel yönetime yeterince dahil edilmemesi sıralanabilir. Bu çerçevede, Sahel ülkeleri gözlerini farklı stratejik ortaklara çevirirken, İspanya’nın bölgeye dönük yeni girişimleri de dikkat çekici bir hal aldı.

Star Wars’tan Starlink ve Stargate’e: İstihbarat ve Savunma Alanında Amerikan Mega Projeleri

Thu, 01 May 2025 0:33:00 GMT

Trump ikinci döneminin ilk gününde Project Stargate’i duyurdu: SoftBank, Oracle, OpenAI ve MGX ortaklığında, dört yılda 500 milyar dolar yatırımla 20 hiper ölçekli veri merkezi inşa edilmesi planlandı. Amacı ise ABD’nin yapay zekâ işlem gücünü “dünya rekoru” seviyesine çıkarmak ve Çin’in hızlı yükselişine karşı “sayısal caydırıcılık” meydana getirmek olarak açıklandı. İlk on kampüsün Teksas Abilene’de yükselmeye başlaması, projenin siyasi şovdan ibaret olmadığına işaret ediyor.

Sürdürülebilirlikte Evrensel Bir Dönüşüm: Depozito Sistemleri

Thu, 01 May 2025 0:11:00 GMT

Çevre sorunları, bugün hem karasal hem de deniz ve okyanus alanlarında görülmektedir. Denizler mikro-plastiklerle dolarken, toprak verimliliği azalmakta ve iklim krizi derinleşmektedir. Bu çok boyutlu çevre sorununun merkezinde ise tek kullanımlık ürünlerin ve plastik ambalajların oluşturduğu atık baskısı, farklı alanlarda büyüyen bir tehlike olarak yer almaktadır. Yaşanan bu küresel çevre sorunu tehdidine karşı geliştirilen çözüm önerilerinden biri de Depozito (İade) Sistemleri’dir.

Türkiye’nin Dijital Kalesinde Yeni Surlar: Siber Güvenlik Kanunu

Thu, 01 May 2025 0:17:00 GMT

Siber Güvenlik Kanunu, Türkiye’nin siber uzaydaki milli gücünü iç ve dış tehditlere karşı koruma gayesiyle hazırlanmış kapsamlı bir düzenleme olarak öne çıkmaktadır. İlgili kanun, siber uzayda artan tehditlere karşı ulusal güvenliği güçlendirmeyi, kritik altyapıları korumayı ve dijital ekosistemi daha güvenli hale getirmeyi amaçlıyor. Temel öncelikler arasında siber tehditlerin tespit edilip bertaraf edilmesi, siber olayların etkilerinin azaltılması ve ulusal siber güvenlik stratejilerinin belirlenmesi bulunuyor.

Şaibatün Şaibatün Şaibe Yahut CHP…

Thu, 01 May 2025 0:38:00 GMT

CHP, kendi tanımlamaları ile ilk parti, kurucu parti. Ancak, siyasal yönetim deneyimleri ve pratikleri, arkasında yüz yılı geride bırakmış ilk ve kurucu bir parti gibi değil… Sürekli iç çekişmeler, hizipçilik ve sık tekrarlanan ve netice vermeyen olağan ve olağanüstü kurultaylar ile bilinen bir parti… Yüzyıllık parti hâlâ ideolojisini oturtabilmiş değil. Bazen merkezde mesajlar, bazen en marjinal eylemler ve yaklaşımlar arasında bocalıyor…

Yükseköğrenimli İnsan Kaynağını Korumak

Thu, 01 May 2025 0:49:00 GMT

Yükseköğretimin yaygınlaştırılması, istihdamla bütünleşik politikalarla yeterince desteklenmediği takdirde, mezunların mesleki doyum sağlamayan işlerde çalışması, kayıt dışı istihdama yönelmesi ya da daha nitelikli iş imkanları sunan ülkelere göç etmesi gibi olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir. Bu bağlamda, Türkiye’nin yükseköğretime yaptığı yatırımların karşılığını alabilmesi ve yükseköğrenimli genç nüfusunu yurt içinde değerlendirebilmesi, eğitim-istihdam bağlantısının güçlendirilmesine bağlıdır.

Antalya Diplomasi Forumu ve Türkiye’nin İklim Siyaseti

Thu, 01 May 2025 0:17:00 GMT

“Ayrışan Dünyada Diplomasiyi Sahiplenmek” temasıyla bu yıl dördüncüsü düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu’nun en dikkat çekici başlıklarından birinin iklim değişikliği olması, bu meselenin ne denli önemli olduğunu bir kez daha ortaya koymaktadır. Tam da Trump’ın ikinci döneminde iklim değişikliği ile ilgili bir kırılmanın yaşandığı bir süreçte bu meselenin tartışılması ve iklim siyasetinin geleceğine dair yeni yaklaşımların gündeme getirilmesi, yeni döneme dair ipuçlarını da barındırmaktadır.

1 Mayıs: İşçinin ve Emekçinin Bayramı

Thu, 01 May 2025 0:30:00 GMT

19. yüzyılın sonlarında başlayan uzun ve zorlu işçi mücadeleleri neticesinde, birçok ülkede çalışma süresi günde 8 saate indirildi. Bu kazanım, yalnızca işçi hareketlerinin değil, aynı zamanda kapitalist sistemin istikrarını sağlama çabalarının da sonucuydu. Çünkü devlet ve kapitalist sistem, işçilerin daha büyük gösteriler düzenlemesini engellemek için çalışma saatlerinde ve koşullarında düzenlemeye gitmek zorunda kaldı.

Kaçınılmaz Dönüşümde Yeni Perde: Yapay Genel Zekâ (AGI) ve Ötesi

Thu, 01 May 2025 0:13:00 GMT

Üç ila beş yıl içinde "Genel Yapay Zekâ" (AGI) olarak adlandırılan sistemlerin ortaya çıkacağı tahmin ediliyor. AGI; en zeki matematikçi, fizikçi, sanatçı, yazar ve düşünür kadar akıllı sistemler anlamına geliyor. Önümüzdeki bir yıl içinde bilgisayar programcılarının büyük çoğunluğunun ve üst düzey matematikçilerin yerini yapay zekâ sistemlerinin alacağı öngörülüyor. Görünen o ki, yapay zekânın gelişim hızı katlanarak artacak ve yakın gelecekte de öngörülemeyen sonuçlara yol açabilecek.

“Devlet Irkçılığı”na Düşmemenin Avantajı ile Suriyelilerin Geri Dönüşüne Yardımcı Olmak

Thu, 01 May 2025 0:18:00 GMT

BM’nin Suriye Daimi ve İnsani Yardım Koordinatörlüğü’ne göre Esed rejiminin devrilmesinden bu yana dünyanın değişik yerlerine göç etmek zorunda kalan Suriyelilerden bir milyonu Suriye’ye dönmüş durumda. Tahminen de toplamda 3.5 milyon Suriyelinin ülkelerine dönecekleri düşünülüyor. Dolayısıyla da Suriyelilerin kesin geri dönüşlerinin sınırlı olacağı tahmin ediliyor.

Doğurganlığın Azalması ve Yaşlanmanın Artması Kıskacında Çocuk Nüfusu

Thu, 01 May 2025 0:27:00 GMT

Dünyada genel itibariyle nüfus artış hızlarındaki azalma eğilimleri, Türkiye’de de görülüyor. Doğum sayılarının ve oranlarının her geçen yıl azalması, nüfusun canlı kalabilmesindeki olumsuz etkenler olarak varlığını sürdürüyor. Bunun da arkasında evlenme yaşının ilerlemesi ve çocuk sahibi olma yönünde bilinçli ya da bilinçsiz eğilim ve isteklerin azalması gibi faktörler yer alıyor.

Ortadoğu Yıllığı 2024

Thu, 01 May 2025 0:14:00 GMT

Kemal İnat, Muhittin Ataman, İsmail Numan Telci ve Furkan Polat editörlüğünde hazırlanan Ortadoğu Yıllığı 2024, Ortadoğu’da yaşanan gelişmeleri yıllık formatta ülke bazlı değerlendiren ve Türkiye’de bu alanda yayımlanan tek sistematik eser olma özelliğini sürdürüyor. 2005’te yayın hayatına başlayan Ortadoğu Yıllığı, yirmi yıllık sürekliliğiyle hem akademik alana hem de politika yapım süreçlerine katkı sunan güvenilir bir başvuru kaynağı haline geldi.

Kriter'in Mayıs Sayısı Çıktı!

Thu, 01 May 2025 0:23:00 GMT

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) bünyesinde hazırlanan Kriter Dergi'nin 101. sayısı yayında...