Kriter Dergi / sayi

Kim Daha Dayanıklı, Geri Adımı İlk Kim Atacak?

Fri, 01 May 2026 0:30:00 GMT

ABD tarafı şunu gördü: Sıcak savaş devam ettiğinde ve İran vurulduğunda içerde sertlik yanlısı siyasi ve askeri yapılar güçlendi. Toplumsal konsolidasyon görüntüsü arttı. Dolayısıyla ABD, donmuş çatışma süreciyle birlikte baskıyı devam ettirerek İran'ın iç dengelerinin tepkisini görmek istiyor. Böylece doğrudan askeri müdahaleyle elde edemeyeceği bir sonucu, sistem içi aşınma yoluyla üretmeye çalışıyor. Donmuş çatışmalar, doğası gereği kırılgandır ve her an yeniden sıcak savaşa evrilebilir. Bu nedenle ABD'nin zaman ve baskı üzerine kurulu stratejisi, daha büyük ve kontrol edilmesi zor krizlerin zeminini hazırlayabilir.

Türkiye’nin COP31 Taraflar Konferansı Başkanlığı

Fri, 01 May 2026 0:32:00 GMT

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı, COP31 Başkanı Murat Kurum: "Türkiye olarak sadece iklim diplomasisinde değil, küresel ve bölgesel düzeyde benimsediği ve hayata geçirdiği barışı ve adaleti esas aldığı diplomasi anlayışımızdan hareketle COP31 vizyonumuzu ve önceliklerimizi belirledik. Dünyanın COP31’den beklentilerinin yüksek olduğu bu dönemde; beklentileri doğru okumak, taraflar arasında güven inşa etmek ve uygulanabilir sonuçlar üretmek adına Türkiye’nin COP31 yaklaşımını diyalog, uzlaşı ve aksiyon ilkeleri üzerine inşa ettik. Amacımız kimseyi geride bırakmadan, tarafsız, adil bir başkanlık anlayışıyla herkesin sesini duymak ve duyurmaktır."

Bir Çocuk O Noktaya Nasıl Gelir: Okul Saldırılarının Perde Arkası

Fri, 01 May 2026 0:30:00 GMT

Türkiye’de yaşanan bu olaylar, birbirinden kopuk bireysel trajediler değil sistemin farklı noktalarında ortaya çıkan eksikliklerin bir araya gelmesiyle oluşan yapısal bir sorunun göstergesidir. Bu çocukları zamanında görebilmek, ancak onları görmeye yönelik bir sistem kurmakla mümkündür. Görmeden müdahale edilemez, müdahale edilmeden de önlenemez.

Dijital Oyunların 5G’si ve Dijital Ebeveynlik

Fri, 01 May 2026 0:53:00 GMT

Dijital ebeveynlik; teknolojik imkânlardan verimli şekilde yararlanma, olası risklere karşı farkındalık geliştirme ve çocukları dijital dünyanın olumsuz etkilerinden koruma yetkinliklerini temel alan “yeni dönem” bir ebeveynlik modelidir. Bu süreçte ebeveynler, teknolojiyi bir kısıtlama alanı olarak görmek yerine çocuklarına sanal mecrada güvenli bir yol gösterici olurken, çocukların teknolojiyi verimli, üretken ve fayda odaklı kullanma becerisi kazanmalarını desteklerler.

Güvenli Okul ve Güvenli Eğitim İletişimi

Fri, 01 May 2026 0:56:00 GMT

Araştırmalar, okul temelli şiddet vakalarının büyük bir kısmında, faillerin önceden çeşitli sinyaller verdiğini göstermektedir. Bu sinyaller; sosyal izolasyon, ani davranış değişiklikleri, tehditkâr söylemler, şiddet içerikli fanteziler ya da dijital izler şeklinde ortaya çıkabilir. Ancak bu göstergeler çoğu zaman ya ciddiye alınmamakta ya da parçalı veriler halinde kalmaktadır. Dolayısıyla iletişim temelli erken uyarı sistemleri kritik önem taşımaktadır. Öğretmenler, rehberlik servisleri, okul yönetimi ve öğrenciler arasında kurulacak güvene dayalı bir iletişim ağı; bu sinyallerin bütüncül şekilde değerlendirilmesini sağlar.

Geçmişten Geleceğe İnsan Bedeni Üzerindeki Otoritenin Dönüşümü

Fri, 01 May 2026 0:13:00 GMT

Sağlık bağlamında önümüzdeki dönemin en büyük tartışmalarından biri tıbbi değil felsefi ve siyasi olacaktır: İnsan bedeni bir emanet midir, bir hak mıdır, bir mülk müdür, yoksa geliştirilebilir bir platform mu? Eğer beden bir platforma dönüşürse, onun güncellemelerini kim veya hangi kurumlar yapacaktır? Devlet mi, piyasa mı, bilim insanları mı, şirketler mi, bireyin kendisi mi? Bugün, bu soruların hiçbiri tam anlamıyla cevaplanmış değildir. Ancak açık olan tek şey beden üzerindeki otoritenin merkezi, yer değiştirmektedir.

Türk Tipi Sekülerlik

Fri, 01 May 2026 0:27:00 GMT

Türk tipi sekülerlik, dini kamusal alandan dışlamak bir yana, onu bireysel ve kolektif kimliğin merkezinde tutmaya devam etmektedir. Hukuki ve ahlaki normların kaynağı olarak dinin belirleyiciliği, geniş kesimlerce meşru görülmektedir. Bu yapı, Batı Avrupa’nın din karşıtı ya da dinden ilgisiz sekülerliğinden özsel biçimde ayrışmakta ve kendine özgü tutarlılığı olan bir oluşum olarak karşımıza çıkmaktadır.

Sosyal Güvenliğin Sürdürülebilirliği Üzerine Notlar

Fri, 01 May 2026 0:48:00 GMT

Tüm parametreler birlikte değerlendirildiğinde, sosyal sigorta sisteminin finansmanının sadece teknik düzenlemelerle çözülemeyeceği açıkça görülebilmektedir. Emeklilik yaşını artırmak, prim oranlarını yükseltmek ya da kısa vadeli bütçe transferleriyle açıkları kapatmak, sorunu kökünden çözmek için yeterli olamamaktadır. Asıl ihtiyaç duyulan şey, demografik gerçekleri dikkate alan, istihdamı merkeze koyan, sağlık harcamalarında etkinliği artıran ve prim tahsilatında güveni tesis eden bütüncül bir yaklaşımdır.

Dijital Pandemi ve Yeni Şiddet Salgını

Fri, 01 May 2026 0:52:00 GMT

Karşımızda, algoritmaların zehirli kodlarına terk edildikçe zihni yozlaşan zombi bir nesil ve bu problematikten kaynaklanan terör eylemleri var. Çözüm, bu gerçeği reddetmekte değil, dijital çağın araçlarını devlet aklı ve aile sorumluluğu ile yeniden şekillendirmekten geçmektedir. Sadece aile ya da sadece devlet denetiminin yeterli olmadığı bu dijital sokaklardaki tehlikelere karşı toplumun bizzat kendisi, “kolektif ebeveynlik” bilincini kuşanmak zorundadır. Aksi takdirde, algoritmaların insafına terk ettiğimiz her genç, gelecekte toplumsal barışımıza yönelmiş pimi çekilmiş birer el bombasına dönüşmeye devam edecektir.

Hakikatin Gölgesinde Yeşil Bir Dünya: Postmodernizm, Kapitalizm ve Sürdürülebilirliğin Kırılma Noktası

Fri, 01 May 2026 0:57:00 GMT

“Yeşil” olmak iddiası, günümüzde daha az tüketmek anlamına gelmemekte aksine daha bilinçli tüketmek adı altında yeni tüketim biçimlerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Organik ürünler, çevre dostu markalar, karbon nötr şirketler de bu bağlamda ortaya çıkan kavramlardır. Tüm bu kavramlar, bir yandan farkındalık üretirken diğer yandan tüketimin sürekliliğini garanti altına almaktadır. Böylece sürdürülebilirlik, sistemin sınırlarını zorlayan bir fikir olmaktan çıkmakta ve sistemin kendini yeniden üretme araçlarından biri haline gelmektedir.

Demografik Yaşlanmanın Muhtemel Sonuçları

Fri, 01 May 2026 0:59:00 GMT

Türkiye hızla yaşlanırken diğer ülkeler de benzer biçimde doğurganlık hızlarında düşmeler ve beklenen yaşam sürelerinin artışı ile giderek yaşlanan bir nüfus yapısına sahip olmaktadırlar. Birçok konuda olduğu üzere modernleşme, kentleşme vb. etkenler aracılığıyla yaşanan zihniyet değişimi, doğurganlık başta olmak üzere birçok demografik unsurda da kendini göstermektedir. Bu değişim süreci; refah, konfor, tüketim vb. olumlu gözükebilecek birtakım hayat biçimlerini mümkün kılsa da sürecin uzun vadede doğru yönetilemediği durumlarda çok boyutlu krizlere sebebiyet verebileceği akıldan çıkarılmamalıdır.

Tek Kişilik Haneler ve Yaşlı Yalnızlığının Sonuçları

Fri, 01 May 2026 0:03:00 GMT

Türkiye’de 1950 ile 2000 arasında yaşlı nüfus oranı yüzde 3,3’ten yüzde 5,7’ye çıkarak oldukça yavaş bir seyir izlemiş olsa da 2020’den itibaren grafikte dik bir ivme kazanan yaşlı nüfus oranının, 2050’de yüzde 23,1’e, 2080’de ise yüzde 33,4’e ulaşarak ciddi bir yükseliş göstermesi beklenmektedir. Bu seyir, Türkiye’nin yetmiş beş yıllık bir zaman dilimi içerisinde her üç kişiden birinin yaşlı olduğu bir topluma dönüşeceğini ve 2090’da yüzde 34,6 ile zirve noktasına ulaşarak, yaşlı bir toplum olmanın ötesinde yaşanabilecek demografik krize yönelik bir sosyal politika dönüşümünün gerekliliğini göstermektedir.

Yapılan Sadece Bir İsim Değişikliği mi?

Sat, 16 May 2026 14:58:00 GMT

Bir toplumun kullandığı kelimelere yüklediği olumlu ve olumsuz anlamlar, toplumun zihni haritasını oluşturur, aidiyet duygusunu belirler. Kavram savaşları aslında hakikat savaşlarıdır. Son düzenleme ile biz, tarihe kendi zaviyemizden bakmış olacağız ve olayları kendi isimlendirmemizle algılayacağız. Müfredat belirlemek aynı zamanda kavramları belirlemektir. Dil, dünyayı nasıl algıladığımızı belirler. Bize verilen kelimeler, kabul ettiğimiz dünyayı hayal ettirir. Bu milletin çocuklarına bu milletin zihin dünyasında üretilmiş kavramları belletmek, eğitimin milli olup olmadığını gösteren en önemli olgudur.

Yapay Zekâ Çağında Hakikatin Yeniden İnşası Nasıl Sağlanır?

Fri, 01 May 2026 0:16:00 GMT

Bugün karşımızdaki manzara, klasik bir dezenformasyon krizinin ötesinde: Gerçeğin saniyeler içinde kurgulanabildiği, yapay zekâ tarafından endüstriyel ölçekte yeniden üretildiği bir "post-truth" (gerçek ötesi) düzene geçildi. Bu yeni düzende doğruyu aramak salt entelektüel bir merak olmaktan çıkıp bir "dijital hayatta kalma" yetkinliğine dönüştü. Temel soru ise şuna evrildi: Gözlerimizle gördüğümüz görüntülere, kulaklarımızla duyduğumuz seslere neden güvenemez hale geldik?

Yapay Zekâda Demokrasi Masalı: Teknoloji Devlerinin Politikası ve Dijital Feodalite

Fri, 01 May 2026 0:44:00 GMT

Son sızıntılar ve otonom siber silahların yükselişiyle ortaya çıkan gerçek çok açık: Büyük teknoloji şirketleri ve teknoloji ihracatçısı devletler, kamuoyu üzerinde algı inşa ederken dünyayı bir test alanı olarak kullanıyorlar ve bu paradigma değiştirici teknolojiyi agresif bir şekilde tekelleştiriyorlar. Zira hassaten dev teknoloji firmaları, gölgelerde yapay zekâ pastasının gücüyle ziyafet çekerken, kitlelerin basit algoritmalarla oynamasına göz yumarak bilişsel dayanıklılığımızı yavaş yavaş aşındırmaktan son derece memnunlar.

Sherman Kent’ten Palantir’e: Çözülen Bir Dünya Düzeni İçin Yeni Kılavuzlar

Fri, 01 May 2026 0:10:00 GMT

Antonio Gramsci’nin pek çok siyasetçimizin diline pelesenk olan sözleri hiç olmadığı kadar güncel bir hale geldi: “Eski ölüyor ve yeni doğamıyor; bu ara dönemde çok çeşitli hastalıklı belirtiler ortaya çıkar.” Eski yapıların yeni olanlardan daha hızlı çözüldüğü anlarda, yeni el kitapları kaçınılmaz olarak ortaya çıkar. Bunlar tarafsız akademik çalışmalar değildir. Bunlar gelecek olanı şekillendirmek isteyenler için saha kılavuzlarıdır.

Uluslararası Boğazlardan Geçişler ve Silahlı Çatışmalar: Hürmüz Boğazına Yansımalar

Fri, 01 May 2026 0:58:00 GMT

Hürmüz Boğazı’nın sularının bir kısmı İran’ın bir kısmı Umman’ın ve bir kısmı da BAE’nin karasularından oluşmaktadır. Hürmüz Boğazı ile ilgili tek özel uluslararası düzenleme Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün 1973’te Hürmüz Boğazı’ndan gemilerin geçişini düzenleyen bir “gemi seyir düzenlemesi”dir. Dolayısı ile Hürmüz Boğazı’ndan sivil ya da askeri gemilerin geçiş haklarını düzenleyen özel bir düzenleyici uluslararası sözleşme bulunmamaktadır.

Ateşkesin Gölgesinde İran’ın İç Gerilimleri

Fri, 01 May 2026 0:01:00 GMT

Savaş boyunca ağır yıkımlar ve kayıplar yaşayan İran, onlarca yıl üzerine çalışarak kurduğu, dini ve ideolojik inançla birleşen çok katmanlı politik ve askeri sistemi sayesinde, çöküşü tetikleyebilecek ciddi ve kritik kriz durumunun önüne geçebildi ve beklenen çöküş gerçekleşmedi. Ancak hâlihazırda devam eden ateşkes ve müzakere konularında, karar alma mekanizmasında bir tıkanıklığa, güç mücadelesine ve ayrışmaya delalet eden bazı emareleri görmek mümkündür.

Somali’de Enerji Hamlesi: Türkiye’nin Çok Katmanlı Stratejisinin Yeni Aşaması

Fri, 01 May 2026 0:03:00 GMT

Türkiye’nin enerji ithalatına bağımlılığını azaltma hedefi doğrultusunda yeni sahalara açılması, küresel enerji denkleminde daha aktif bir rol üstlenmesine katkı sağlayacaktır. Türkiye’nin Somali’de petrol aramaya başlaması, tek boyutlu bir enerji yatırımı değildir. Bu gelişme; güvenlik, ekonomi, egemenlik ve jeopolitiğin iç içe geçtiği çok katmanlı bir stratejik hamledir. Günümüzde Somali’de atılan adımlar, kısa vadeli sonuçlar üretmesinin yanı sıra uzun vadede ülkenin ekonomik ve siyasi dönüşümünü şekillendirecektir.

İşgal ve Müzakere Arasında İsrail–Lübnan Hattında Ateşkes

Fri, 01 May 2026 0:08:00 GMT

İsrail ile Lübnan arasında başlayan ateşkese yönelik girişimler, barışa uzanan bir süreçten ziyade iki ülke arasındaki çıkmazın derinleştiğine işaret etmektedir. Nitekim İsrail’in işgal politikalarından geri adım atmayacak olması, ateşkesin barışa evrilmesini değil, taktiksel bir ara döneme girildiğini göstermektedir. Lübnan hükümetinin ise müzakere masasında son derece dar bir hareket alanına mahkum olduğu bilinmektedir. Bu tablo ise ateşkesin taraflar arasında gerçek bir dengeye oturmadığını, geçici bir statükonun oluştuğunu göstermektedir.

NSU’dan AfD’ye: Almanya’nın Aşırı Sağ ile Sınavı

Fri, 01 May 2026 0:14:00 GMT

NSU terör örgütünün ortaya çıkmasından 15 yıl sonra bile örgütün varlığına ilişkin açıkta kalan sorular mevcut. Pek çok araştırma ve soruşturma komisyonu raporlarına ve NSU davasının sonuçlanmasına rağmen, kamuoyu halen durumdan rahatsız. Bu rahatsızlığın temelinde, NSU terör örgütünün görünenden daha büyük kompleks bir yapı olduğu düşüncesi ve NSU’nun kamu kurumlarında, özellikle iç istihbarat ve güvenlik birimlerindeki destekçilerinin yeterince araştırılmadığı fikri yatıyor.

Washington-Tahran Hattında Gerilimin Tırmanma Dinamikleri

Fri, 01 May 2026 0:21:00 GMT

İran yönetimi, varoluşsal sütunları zedeleyecek Amerikan taleplerini özünde bir teslimiyet çağrısı olarak okumaktadır. Tahran, bu taleplere boyun eğmektense devasa ekonomik ve askeri maliyetleri göze almaya hazırdır; zira Amerikan baskısına direnerek ayakta kalmanın kendisi zaten başlı başına bir zafer olarak kodlanmaktadır. İki tarafın da sahadaki kazanımlarının karşı tarafı ödün vermeye mecbur bıraktığına ve diğer tarafın bu krizden kendilerinden daha fazla zarar gördüğüne inandığı karşılıklı öz güven illüzyonu sürdüğü müddetçe, inandırıcı bir diplomatik mutabakat zemininin oluşması pek mümkün görünmemektedir.

Savaşın Körfez Cephesi: Refah Vahasından Güvenlik Bunalımına

Fri, 01 May 2026 0:24:00 GMT

Savaş sürecinde ABD’nin kendilerini koruyacağı varsayımına dayalı güvenlik mimarisinin, bu en ciddi testte başarısızlığa uğraması, Körfez ülkelerini hayal kırıklığına uğratırken, bir taraftan da alternatif güvenlik mekanizmaları geliştirme sürecine itmiştir. Dolayısıyla Körfez ülkeleri bu savaş süreciyle birlikte ABD’nin kendilerini doğrudan korumayacağını anlarken gerek güvenliklerini sağlama gerekse de savaş sonrası dönemde olası İran tehdidine karşı hazırlıklı olabilme adına alternatif aktörlerle ittifak yapmaları gerektiğini de fark etmişlerdir.

İsrail’in Ateşkes Bozucu Faaliyetleri: İran ve Lübnan Örnekleri

Fri, 01 May 2026 0:29:00 GMT

İsrail, bir taraftan İran’ı güvenilmez bir aktör olarak lanse ederek hem ateşkesi bozmak hem de muhtemel bir anlaşmayı önlemek isterken, diğer taraftan da ABD medyasındaki kalemşörleri vasıtasıyla; ateşkesin hata olduğu, İran ile anlaşmanın İran’ı güçlendireceği ve ABD’nin prestijinin zarar göreceği, en uygun seçeneğin ABD’nin İran’ı güç kullanarak yola getirmesi olduğu şeklinde analizler yayınlatmıştır. Bununla yetinmeyen İsrail, Yahudi lobisinin tüm kurumlarını kullanarak ABD kamuoyunu etkilemeye ve Trump yönetiminin kararlarını ipotek altına almaya çalışmıştır.

Savaşın Gölgesinde Diplomasi: Pakistan Arabuluculuktan Neyi Umuyor?

Fri, 01 May 2026 0:32:00 GMT

Washington ve Tahran arasında bir dünya savaşının eşiğinde gidip gelen gerilimde, Pakistan kendini “olmazsa olmaz” bir arabulucu olarak konumlandırmış durumda. Peki, İslamabad bu riskli oyunun içine neden bu kadar istekli girdi? Bu arabuluculuk davranışıyla hangi kazanımları hedefliyor? Ve tabii ki savaşta yaşanan son gelişmeler, bu arabuluculuk çabalarını nereye taşıyor?

Hürmüz Boğazı ve Küresel Ekonomi

Fri, 01 May 2026 0:49:00 GMT

Hürmüz Boğazı merkezli olası bir kriz, küresel enerji ve ticaret akışlarını sert biçimde sarsma potansiyeli taşısa da, bu ölçeğin getirdiği belirsizlik aynı zamanda Türkiye’nin alternatif koridor ve lojistik hatlara yönelik stratejik arayışını hızlandırıyor. Küresel ticaretin yaklaşık yüzde 20’sine yakın enerji taşımacılığının Hürmüz üzerinden geçtiği dikkate alındığında, olası bir aksama yalnızca fiyat şokları değil, aynı zamanda rota çeşitlendirme ihtiyacını da zorunlu kılıyor. Bu noktada Kalkınma Yolu ve Orta Koridor gibi projeler, Türkiye’nin coğrafi avantajını ekonomik avantaja dönüştürme kapasitesini güçlendiriyor.

ABD-İsrail-İran Krizi Karşısında Avrupa Birliği: Retorik Birlikten Stratejik Parçalanmaya

Fri, 01 May 2026 0:38:00 GMT

Güvenlik alanında NATO çerçevesinde ABD’ye büyük ölçüde bağımlı olan AB, bu kriz bağlamında da Washington’dan tamamen bağımsız bir pozisyon geliştirememiştir. AB’nin güvenlik kapasitesinin sınırlılığı ve ABD ile olan kurumsal bağları, Birliğin bağımsız bir stratejik aktör olarak hareket etmesini zorlaştırmaktadır. Dolayısıyla AB’nin bu kriz bağlamındaki konumu, “stratejik özerklik” söyleminin henüz tam anlamıyla somutlaşmadığını göstermektedir. Bu savaşta ABD ile yaşanan fikir ayrılıkları NATO içinde de krize sebep olmuştur.

Macaristan Seçimleri ve Post-Liberalizmin Dönüşümü

Fri, 01 May 2026 0:06:00 GMT

Macaristan seçimleri, bir rejim değişiminden veya siyasal bir dönüşümden ziyade post-liberalizmin kendi içindeki bir yenilenme ve aktör tasfiye süreci olarak değerlendirilmeli. Daha detaylı ifade etmek gerekirse kazanan ismin profili, çoğu yorumun aksine, Orbán’ın temsil ettiği ve sözcülüğünü yaptığı toplumsal taleplerin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Aksine, seçim sonuçları post-liberal eğilimlerin hâlâ güçlü bir şekilde varlığını sürdürdüğünü, ancak mevcut iktidarın bu talepleri temsil etme kapasitesini kaybettiğini gösteriyor.

Sisifos Döngüsünde Tahran: Hürmüz, Nükleer Koz ve Sert Diplomasi

Fri, 01 May 2026 0:15:00 GMT

İran’ın mevcut diplomasi yaklaşımı, 40 günlük savaş sürecinde şekillenen güvenlik stratejisinin doğrudan devamı niteliğinde ilerliyor. Tahran yönetimi; kendisini savaşın kazananı, Hürmüz Boğazı’nı stratejik bir baskı aracı, Washington’ı ise zayıf ve savunmada bir aktör olarak konumlandırıyor. Ancak bu anlayış, ülke içindeki farklı değerlendirmeler nedeniyle tartışmalı bir zeminde duruyor. “Ne savaş ne barış” olarak tanımlanan mevcut durum; ekonomik ve toplumsal baskıyı artıran, sürdürülebilirliği sorgulanan bir denge oluşturuyor.

Kriter'in Mayıs Sayısı Çıktı!

Fri, 01 May 2026 0:30:00 GMT

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) bünyesinde hazırlanan Kriter Dergi'nin 112. sayısı yayında...