Kriter Dergi / sayi

Türkiye'nin İstikrar Sağlayıcı Diplomasisi

Sat, 01 Nov 2025 0:14:00 GMT

Şarm eş-Şeyh'te yapılan zirve ve Batılı önemli ülke liderlerinin zirveye katılması yeni bir eşikti. Ateşkesin sürdürülmesi ve kalıcı barışa doğru genişlemesi açısından bu zirve büyük öneme sahip. Türkiye bu sürecin en kilit aktörlerinden biri. Zirve öncesinde ve sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın ağırlığı bunu bir kez daha gösterdi. Hem metnin son halinin ortaya çıkmasında, hem Netanyahu'nun zirveye katılımının engellenmesinde Türkiye belirleyici bir role sahipti. Uluslararası kamuoyu ve bölge ülkeleri bu hakikatin farkında.

Ateşkesin Aynasında: İsrail Toplumunda Yorgunluk, Meşruiyet ve Unutma

Sat, 01 Nov 2025 0:32:00 GMT

Bu yazı, ateşkesin toplumsal aynasında beliren üç olguyu tartışıyor; yorgunluk, meşruiyet ve unutma. Bu üçü hem siyasal hem de ahlaki anlamda İsrail’in bugünkü halini tanımlıyor. Yorgunluk, savaşın yükünden çok, kendine inanmanın tükenişiyle ilgili. Meşruiyet, artık sadece hükümetin değil, devlet fikrinin bile sorgulandığı bir düzeye geldi. Ve unutma, bir savunma mekanizması olarak işliyor.

İsrail’in Lübnan Saldırıları ve Hizbullah’ın Bekleyiş Dönemi

Sat, 01 Nov 2025 0:13:00 GMT

Bölgesel-yerel koşullar göz önüne alındığında İsrail’in İran ve Hizbullah gibi aktörlerin yeniden toparlanması girişimlerine karşı hukuksuz ve sınırsız olmasına karşın her türlü adımı atacağı ve kendisini olumlayan yeni dengenin değişim riskine karşı çıkacağı son Lübnan saldırıları ile daha net anlaşılmaktadır. Buna karşın 2023 Gazze işgal sürecinden öncesine kıyasla hem caydırıcı hem de diğer araçlar konusunda imkanları oldukça zayıflayan Hizbullah gibi İran destekli devlet dışı oluşumlar, süreci İsrail’in yeniden saldırısına zemin oluşturmayacak ve diplomatik-siyasi adımlara bağlı kalacak şekilde atlatmayı hedefleyecektir.

Gazze Soykırımı ve Batı’nın Yeni Tarz Yahudi Sorunu

Sat, 01 Nov 2025 0:56:00 GMT

Vicdani ve insani sorumluluğunu yerine getirmek için büyük gayret sarf eden Batılı kitleler, onlarca yılın genel kabullerine karşı kararlı bir duruşla işgal devletinin söylem üstünlüğü ve bilgi üretme tekeline tahminlerin çok ötesi bir derecede meydan okuma gerçekleştirmeye başladı. Batı dünyasında siyasal ve toplumsal alan arasında büyük bir kırılmaya yol açan bu durum, unutulmaya yüz tutmuş gerilimleri yeniden canlandırarak işgal devleti unsurlarına ve Yahudilere yönelik tavır değişikliğini körükledi.

Güvenlik İkileminin Gölgesinde Kırılgan Ateşkes: Nükleer Pakistan, Asimetrik Afganistan ve Büyük Güç Rekabeti

Sat, 01 Nov 2025 0:18:00 GMT

Afganistan, Pakistan Talibanı TTP’ye resmi destek sağladığını şiddetle inkar etse de TTP'nin Afganistan topraklarını güvenli liman olarak kullanması ve ideolojik yakınlık, Pakistan için kabul edilemez bir tehdit oluşturmaktadır. Bir tarafın kendini daha güvende hissetmek için attığı her askeri adım (Pakistan'ın hava saldırıları), diğer tarafı (Afganistan) kendini tehdit altında hissederek karşıt adımlar atmaya (Afgan Talibanı'nın sınır saldırıları ve TTP'yi tolere etmesi) itmektedir.

Monarşik Otoriter Yapıda Dönüşüm Arayışı: Fas’ta Gen Z212 Protestoları

Sat, 01 Nov 2025 0:21:00 GMT

Geçtiğimiz Eylül ayının sonlarında Fas’ın 11 kentinde yaşanan protestolar, son yılların en büyük hükümet karşıtı eylemleri olarak dikkat çekiyor. Her ne kadar protestoların çıkış noktası sağlık hizmetlerindeki yetersizlik ve gösterişe dönük kamu harcamaları olsa da aslında devlet kurumlarının işleyişine yönelik toplumdaki genel memnuniyetsizliği de yansıttığını belirtmek gerekir. Genç işsizliği, bölgesel eşitsizlikler, kamu harcamalarının şeffaf olmaması, altyapıya yoğun yatırım yapılırken halk hizmetlerine gereken önemin verilmemesi de protestocuların motivasyonları arasında sıralanabilir.

Jeopolitik Baskılar ve İç Kırılganlıklar: NEOM’un Gidişatı

Sat, 01 Nov 2025 0:31:00 GMT

NEOM, 2030 Vizyonu’nun merkezinde yer alması hasebiyle ilk aşamada, bir ekonomik kalkınma hamlesi olarak değerlendirilse de aslında Suudi Arabistan’ın modernleşme iddiasının sembolü olarak pazarlanmıştı. Ancak NEOM ve diğer mega-giga projeler eksenli son aylarda yaşanan gelişmeler, bu vizyonun sahada aynı hızla karşılık bulmadığını göstermektedir. Proje teknik sınırlamalar, finansal baskılar, jeopolitik gerilimler gibi parametrelerin oluşturduğu bir süreç içerisinde dalgalanmaktadır.

Filistin’in Mevcut Durumu Karşısında İsrail’in Nüfus Politikaları

Sat, 01 Nov 2025 0:24:00 GMT

İsrail’in, tarih boyunca hedeflediği topraklara sahip olma amaçları ve nüfus yoğunluğunun yayılımı çerçevesinde sürdürdüğü çok kapsamlı nüfus politikaları üzerinde durulması oldukça önemlidir. Bölgede kendi nüfusunu diri, sağlıklı ve uzun ömürlü tutmaya çalışan İsrail, sadece askeri ve siyasi eylemlerle değil; nüfus, göç ve genetik konularında ileri teknoloji içeren bağlantılar tesis ederek sürdürülebilir nüfus yapılarına erişme çabasını taşımaktadır.

Bir Kaybedişin ve Kayboluşun Hikâyesi: Bağımlılık

Sat, 01 Nov 2025 0:15:00 GMT

Bağımlılık Ekonomisi Raporu, birincil derecede bağımlılığın ekonomik maliyetini gözler önüne sermeyi hedeflemiş olsa da ortaya çıkan tablo, bağımlılığın toplumsal maliyetinin ekonomik maliyetiyle iç içe olduğunu açıkça göstermektedir. Bağımlılık özelde bireyi hedef almış gibi gözükse de aslında aileyi, toplumu hedef almış bir halk sağlığı sorunudur ve bireyin tek başına çözebileceği bir irade meselesi değildir.

Yükseköğretimde Müfredat Reformunun Ana Eksenleri Neler Olmalı?

Sat, 01 Nov 2025 0:47:00 GMT

Yükseköğretimde müfredat reformu yalnızca teknik bir konu değil, aynı zamanda epistemolojik bir yenilenme süreci olmalıdır. Türkiye’de özellikle sosyal bilimler alanında, Batı merkezli bilgi üretim kalıplarının hâlâ baskın olduğu görülmektedir. Oysa Türkiye’nin tarihsel birikimi, düşünce geleneği ve toplumsal deneyimi, yalnızca Batılı kuramlar üzerinden açıklanamayacak kadar zengindir. Bu nedenle, sosyal bilim müfredatları pedagojideki yakından uzağa ilkesi doğrultusunda yeniden yapılandırılmalıdır.

5G ve Türkiye’nin Dijital Geleceği

Sat, 01 Nov 2025 0:35:00 GMT

Türkiye’nin 5G yaklaşımını yönlendiren temel hedef, geleceğin teknolojilerini yalnızca ithal eden değil, tasarlayan ve ihraç eden bir ülke olmaktır. TÜBİTAK, önde gelen teknoloji şirketleri ve tüm mobil işletmecilerin iş birliğiyle yürütülen “Uçtan Uca Yerli ve Milli 5G” girişimi, bu vizyonun somut karşılığıdır. Bu çaba, sadece son kullanıcıya daha yüksek hız sağlamakla sınırlı değildir; ağ yazılımlarından baz istasyonlarına, siber güvenlik mekanizmalarından veri işleme altyapılarına kadar Türkiye’nin dijital omurgasının yerli kabiliyetlerle inşa edilmesini hedeflemektedir.

Diaspora Girişimciliği Nedir?

Sat, 01 Nov 2025 0:19:00 GMT

Diaspora girişimciliği, göç etmiş ya da göç bağlantısı olan bireylerin köken ülke ile kurdukları ilişkileri -sosyal ağlar, kültürel bağlar, kimlik, sermaye ve bilgi aktarımı gibi kaynakları- kullanarak sınırlar ötesi ya da çapraz ekonomik girişimlerde bulunmaları” biçiminde tanımlanmaktadır. Ağırlıklı olarak bu alana yönelik çalışmaları olan Aki Harima ise diaspora girişimciliğini, genellikle birden fazla kültürel ve sosyal bağlamı içeren, diaspora topluluklarından bireylerin faaliyetleri olarak tanımlar.

Belirsizlikler Arasında Ankara’nın Gazze Stratejisi Ne Söylüyor?

Sat, 01 Nov 2025 0:51:00 GMT

Gazze ateşkesinin garantör ülkelerinden biri olan Türkiye, kırılgan ve istikrarsızlaştırmaya açık bir süreç ile karşı karşıya. Bu süreci mümkün olduğunca Gazze lehine sürdürmek için ise hâlâ şans var. En önemli şanslardan biri, Türkiye’nin Gazze diplomasisinin tek boyutlu olmamasından kaynaklanıyor. Metaforik bir anlatımla ifade edelim; Türkiye’nin Gazze diplomasisi, bir süredir Gazze meselesinin çevresinden dolanan iki yolun tam kesiştiği yerde duruyor.

Ukrayna Savaşında İnsansız Deniz Sistemleri Trendleri

Sat, 01 Nov 2025 0:08:00 GMT

Ukrayna, İDA teknolojisine yoğun biçimde yatırım yaptı. Kısa sürede firkateynler, istihbarat ve mayın avlama gemileri gibi çok çeşitli deniz hedefleri, hatta uçak ve helikopterler İDA’ların hedef listesine girdi. Ukraynalı yetkililere göre bu saldırılarda Sergey Kotov, Ivanovets ve Ceasar Kunikov gemileri vuruldu; ayrıca iki Mi-8 helikopteri ve iki Su-25 savaş uçağı da imha edildi. Bu başarıların ardından Ukrayna, İDA alanında kurumsal bir yapıya da kavuştu. Ağustos 2023’te kurulan İnsansız Deniz Araçları Tugayı, dünyada bir ilk oldu.

Çek Cumhuriyeti Seçimleri Sonrası: AB’nin Aşırı Sağ ve Irkçı Hareketlerle Sınavı

Sat, 01 Nov 2025 0:16:00 GMT

3-4 Ekim 2025 seçimleri sonrası, Çek Cumhuriyeti siyasi bir dönüm noktasına doğru hareketlendi. Ülkedeki kutuplaşma ve siyasi ayrışma, güç dengesinin aşırı sağ lehine kaydığı bir ortamda devam ediyor. Nihayetinde Andrej Babis seçilmiş bir siyasi partinin lideri. AB, Babis’i beğense de beğenmese de siyasi olarak onunla ilişki kurmak zorunda ve bu ilişkiyi kendi lehine çevirmek de AB’nin elinde. Cumhurbaşkanı Pavel’den hükümet kurmak için görev alacak olan Babis’in gerçekten Avrupa yanlısı olup olmadığını veya Avrupa'daki ortaklarından uzaklaşıp uzaklaşmayacağını zaman gösterecek.

Türkiye-Körfez İlişkilerinde Stratejik İttifakın İnşası

Sat, 01 Nov 2025 0:15:00 GMT

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın üç Körfez ülkesine yönelik turu Türkiye’nin hem bölgesel hem küresel siyasette kritik öneme sahip bu coğrafyaya verdiği önemi gözler önüne sermektedir. Bu temaslarıyla Ankara bir taraftan Körfez bölgesindeki mevcut ortaklıkları daha da güçlendirmeye çalışırken, bir taraftan da bazı alanlarda görülen geç kalınmış iş birliği gündemlerini canlandırma çabası içerisinde olduğunu göstermektedir. Bu girişimlerin nihai hedefi ise Türkiye’nin Körfez bölgesindeki varlığını stratejik ittifaklara dönüştürerek bölge ülkeleri ile uzun vadeli, kurumsal ve sarsılmaz iş birlikleri kurmaktır.

Trump’ın Gazze Planında Türkiye’nin Rolü

Sat, 01 Nov 2025 0:10:00 GMT

Trump’ın Gazze planının imza töreni otuz beşten fazla liderin katılımıyla ve büyük umutlarla gerçekleştirilmiştir. Zira Trump bu anlaşmanın sadece Gazze’ye barış getirme amacını taşımadığını, bilakis garantör ülkelerin de katkılarıyla Ortadoğu’da uzun yıllardır devam eden çatışmaları çözme ve bölgeye barış ve huzur getirmeye matuf olduğunu ifade etmiştir. Ancak eğer Türkiye’nin ve de Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yerinde müdahaleleri ve hassas dokunuşları olmasaydı ne Trump’ın motivasyonu canlı tutulabilir ne de HAMAS ve İsrail ateşkese razı edilebilirdi.

Von der Leyen Gensoruları: Avrupa Komisyonu’nda Liderlik ve Meşruiyet Arayışı

Sat, 01 Nov 2025 0:40:00 GMT

Avrupa Parlamentosu tarafından Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen'e karşı son dönemde art arda sunulan gensoru önergeleri, AB’nin yürütme organının denetim ve meşruiyet kriziyle karşı karşıya olduğunu göstermektedir. Gensoru, AB tarihinde son derece nadir kullanılan ve Komisyon’un toplu istifasına yol açabilecek, üye sayısının çoğunluğunu temsil eden üçte iki oy gibi yüksek bir eşik gerektiren ciddi bir araçtır.

Bir Seçimin Anatomisi: Kıbrıs’ta Yeni Dönem Neler Getirecek?

Sat, 01 Nov 2025 0:58:00 GMT

KKTC Cumhurbaşkanlığı Seçimleri önceki tartışmalı süreçlerden farklı olarak Kıbrıs Türklerinin iradesini ortaya koyması bağlamında güçlü bir kanıt teşkil etti. Seçim sürecinde Türkiye kamuoyuna taşınan “federalizm - iki devletli çözüm” tartışmaları, bilgi kirliliğine ve manipülatif iklime sebebiyet verdi. Yeni Cumhurbaşkanı Erhürman seçim sonrası verdiği beyanlarda, Türkiye ile ilişkilerde güçlü bağlara vurgu yaptı, iş birliğinin en üst seviyede olması için çaba göstereceğine işaret etti.

Avrupa Popülist Partileri 4: İtalya’nın Kardeşleri Partisi

Sat, 01 Nov 2025 0:42:00 GMT

Berlusconi’nin iyimser popülizmi ile Salvini’nin kötümser popülizmini birleştirmeyi başarabilen Meloni, uzlaşımcı politikalarıyla İtalyan sağ siyasetini bir araya getirdiği gibi AB açısından da popülist yerel iktidarlarla Brüksel bürokrasisi arasında arabulucu olabilmektedir. Bir taraftan halkların Avrupası iddiasıyla egemenlik yanlısı ve Brüksel bürokrasisi karşıtlığı yaparken diğer taraftan da Hristiyan Avrupa kültürünün savunucusu ve Müslüman karşıtı olarak diğer ayrılıkçı çizgilerle özellikle Macaristan ve Polonya popülist hareketleriyle AB’yi uzlaştırabilmektedir.

Fransa: Macron’la Da Macron’dan Sonra Da Tufan!

Sat, 01 Nov 2025 0:46:00 GMT

Bütçe açığı GSYH’nin yüzde 5’inin üzerinde ve artarak ilerlerken kamu borcu ise 3,3 trilyon avro ile GSYH’nin yüzde 114’üne ulaşmış durumda. Yani G7 üyesi ve AB’nin kurucu ülkesi Fransa bu haliyle Maastricht Kriterlerinin çok uzağında ve istese bugün AB’ye üye olamaz. Hatta AB ve Avro Bölgesi’nin ikinci büyük ekonomisi olan Fransa, bugün Yunanistan ya da İtalya’dan daha riskli bir ülke diye tanımlanıyor.

Jeopolitik Dönüşüm ve Türkiye’nin Hazırlık Stratejileri

Sat, 01 Nov 2025 0:18:00 GMT

Türkiye’nin afet ve acil durum yapılanmasını yeniden tanımlayan yeni yapı, küresel belirsizlik çağının gerektirdiği yeni güvenlik felsefesinin kurumsal ifadesidir. Artık güvenlik, yalnızca askeri bir mesele değil; enerji, çevre, ekonomi, teknoloji ve toplum alanlarının kesişiminde şekillenen çok boyutlu bir yönetim olgusudur. Yeni yapılanma, bu çok boyutluluğu hem kurumsal hem stratejik düzeyde bütünleştirmeye yönelik bir adımdır. Bu yaklaşım, Türkiye’yi olası felaketlere, afetlere olduğu gibi bölgesel savaş ihtimallerine, enerji krizlerine ve hibrit tehditlere karşı da hazırlamaktadır.

CHP’nin Benmerkezci Politikası

Sat, 01 Nov 2025 0:21:00 GMT

CHP’nin tavırları, iş birliği temelinde bir ittifaktan ziyade “benmerkezci” bir ittifak anlayışına sahip olduğunu gösteriyor. Bunun nedeni CHP’nin kimi kadrolarının, eski müttefiklerini bir “emir eri” konumunda görmesidir. CHP bu tutumu, yalnızca diğer siyasi partilerle de sınırlı değil. Parti, son dönemde kamusal alanda hem siyasi hem de toplumsal ilişkilerinde benzer bir yaklaşım sergiliyor. Bunun en dikkat çekici örneği de geçtiğimiz Mart’ta başlatılan ve hangi temel ilkelerden hareketle oluşturulduğu net biçimde açıklanmayan boykot hareketi.

Batı’nın CHP’si, CHP’nin Batı’sı

Sat, 01 Nov 2025 0:30:00 GMT

Batıcılık, CHP’nin temel hasletlerinin başında gelir. Kendi ülkelerinde her ne konu olursa olsun önce dönüp “Batı ne der?” diye bakarlar. Türkiye'yi ilgilendiren her konuda Batının tezlerini birebir kopyalayıp dile getirirler. Örneğin Rusya-Ukrayna Savaşı çıktığında, Erdoğan’ın komşularla iyi ilişkiler çerçevesinde her iki ülkeye eşit mesafede durmasını şiddetle eleştirdiler. Batıdan gelen direktifleri tereddütsüz benimseyip “Rusya ile ilişkileri derhal kesip yaptırım uygulamayı” önerdiler. Batıcılık, CHP’nin genetik kodlarına işlenmiştir. 20. yüzyılın başlarında siyasi hayatımıza iyice yerleşen bu akım, bugün CHP’de cisimleşmiştir.

Minimal Devletten Stratejik Devlete: Korumacılık ve Ekonomik Güvenliğin Dönüşü

Sat, 01 Nov 2025 0:03:00 GMT

2008 küresel finans krizi, neoliberal yaklaşımın problemlerini açığa çıkardı ve devlet, piyasanın “kurtarıcısı” olarak geri döndü. 2016 sonrasında ise ekonomik milliyetçilik politikası, merkantilist yaklaşımları anımsatır oldu. COVID-19 pandemisi ve Rusya-Ukrayna Savaşı ise bu süreci sadece hızlandırdı. Tedarik zincirlerinin kırılganlığı ve kritik teknolojilerde dışa bağımlılık gibi konular, doğrudan devletlerin güvenlik meselesi haline dönüştü. Bugün gelinen aşamada ise neoliberal paradigma hem ideolojik olarak zayıflamaya hem de büyük güçler düzeyinde fiilen terk edilmeye başladı.

Doların Tahtı Sallantıda mı?

Sat, 01 Nov 2025 0:04:00 GMT

Küresel ekonomik sistem, tek para merkezli düzenden çok kutuplu bir finansal yapıya doğru evriliyor. ABD’nin borç sarmalı, kapanan hükümet, faiz yükü ve siyasi istikrarsızlık, bu dönüşümün katalizörü haline gelebilir. Bugün dolar hâlâ tahtında oturuyor olsa da küresel sistemin önde gelen aktörleri artık o tahtın sallandığının farkındalar. Sarsıntının nedeni, salt ABD’nin kamu borç büyüklüğü değil, sistemin ahlaki ve kurumsal kredibilitesinin de aşınmasıdır.

Gümüş Ekonomi: Yaşlanan Nüfus ve Ekonomik Sonuçları

Sat, 01 Nov 2025 0:47:00 GMT

Toplumun yaşlanması, bazı sorunları beraberinde getirirken ekonomik anlamda yeni fırsat alanları da sunmaktadır. Bu bağlamda öne çıkan en önemli kavramlardan biri “gümüş ekonomi”dir. Gümüş ekonomi, yaşlanan küresel nüfusla birlikte ortaya çıkan ve yaşlı bireylerin ihtiyaçlarına yönelik gelişen yeni ve büyüyen pazarları ifade etmektedir. Gümüş ekonomi, tek bir sektörü değil; sağlık, turizm, finans, telekomünikasyon, bilgi teknolojileri, ulaşım, enerji, bakım hizmetleri ve altyapı gibi birçok alanı kapsamaktadır. Bu alanlar içinde bazıları daha fazla ön plana çıkmaktadır.

Türkiye Tohumculuğu İsrail’e Bağımlı mı?

Sat, 01 Nov 2025 0:52:00 GMT

Ortaya koyulan veriler çok açık olarak göstermektedir ki ne dünya ne de Türkiye tohumculukta “söylendiği gibi” İsrail’e bağımlı değildir. Ancak hibrit tohum sistemine ve küresel şirketlere karşı belli seviyede bağımlılık riski mevcuttur. Mesele tohum egemenliği meselesidir. Tohumunu üretemeyen ve tohumuna egemen olmayan bir ülke, gıda arz güvenliğini sağlayamaz.

Kriter'in Kasım Sayısı Çıktı!

Sat, 01 Nov 2025 0:21:00 GMT

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) bünyesinde hazırlanan Kriter Dergi'nin 106. sayısı yayında...