Kriter Dergi / sayi

Küresel Siyasetin Kırılganlığı ve Türkiye’nin Konumlanışı

Mon, 01 Jul 2024 0:38:00 GMT

Dünya, Trump’ın seçimleri kazanacağına kesin gözüyle bakıyor. Suikast girişiminin ardından da neredeyse başkanlığını da ilan ettiler. Trump'ın kazanması durumunda ittifakın geleceğinin ne olacağı Avrupa'da çoktan tartışılmaya başlandı. Gelinen noktada, dünyada karamsarlık giderek yükseliyor. Krizler arttıkça, çoklu belirsizlikler derinleşiyor. Mevcut çatışmalara kalıcı çözümler üretilemediği için bunlardan bazılarını dondurmak bile başarı sayılıyor.

Münazaranın da Bir Adabı Olmalı

Mon, 01 Jul 2024 0:09:00 GMT

Televizyonlarda ve dijital ortamlarda yapılan tartışmalara baktığımızda bir hakikatin ortaya çıkmasından çok muhatabını alt etme çabasının daha fazla olduğunu, dolayısıyla münazaradan daha çok ortada bir cedelleşme durumu olduğunu söyleyebiliriz. Geleneğimizde ise cedelleşme, pek tercih edilmediği gibi kaçınılması, mecbur kalınmadıkça yapılmaması tavsiye edilmiştir.

Büyük Dil Modellerinin Küreselliği Sorgulanmalıdır

Mon, 01 Jul 2024 0:12:00 GMT

Halihazırda küresel çapta yaygın olarak kullanılan belli başlı yapay zekâ ve özellikle büyük dil modellerinin zaman zaman sorgulara verdikleri yanıtların, farklı kültürel ve dilsel bağlamlarda çeşitli sorunlara neden olduğu görülüyor. Örneğin, Türkiye'ye özel bir soru setiyle GPT'nin karşısına çıktığınızda size ABD'deki olayları örnekleyerek anlatabiliyor. Dolayısıyla, ABD kültürü haricindeki diğer kültürlere özgü nüanslar ve anlamlar göz ardı edilebiliyor.

Yapay Zekâ Çağında Mahremiyeti Korumak: Veri Güvenliği ve Siber Riskler

Mon, 01 Jul 2024 0:16:00 GMT

Yapay zekânın siber güvenlik alanında sunduğu fırsatlar ve beraberinde getirdiği zorluklar, kapsamlı bir stratejik yaklaşımı zorunlu kılmaktadır. Yapay zekâ ve siber güvenlik, uluslararası ilişkilerde giderek daha önemli hale gelen iki alandır. Wikileaks olaylarının da gösterdiği gibi, veri güvenliği ve mahremiyet, ulusal güvenlik politikalarının ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir.

Engelli Haklarına Yönelik Türkiye’deki Dönüşümün Hikayesi

Mon, 01 Jul 2024 0:20:00 GMT

Türkiye’de engelli nüfusun toplam nüfus içindeki oranının yüzde 12,29 olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla geniş bir toplumsal kesimi ilgilendiren ve sosyal politikalardan eğitime, istihdam politikalarından adalete, sağlık politikalarından maliyeye pek çok alanda düzenleme yapılması gereği ortaya konmuştur. 2005’te kabul edilen 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun; temel sosyal meselelere odaklanmaktadır.

Fidan’ın Çin Ziyaretinin Gölgesinde Türkiye-Çin İlişkilerinin Geleceğini Okumak

Mon, 01 Jul 2024 0:27:00 GMT

Hakan Fidan’ın Çin ziyareti, iki ülke arasındaki ilişkilerin derinleşmesi açısından önemli bir adım olarak görülmelidir. Özellikle Türkiye-Çin ilişkilerinde kritik bir sınama kabul edilen Uygur meselesi konusunda Türkiye’nin kendi duruşunu birinci ağızdan Çin tarafına iletmesi oldukça değerlidir. Benzer şekilde, küresel sistemdeki rekabete dair Türkiye’nin kullandığı ifadeler, Çin’in uzun zamandır uluslararası topluma şikayet ettiği noktalara değinmesi açısından Pekin tarafından memnuniyetle karşılanmıştır.

AB Genişlemesinde Yeni Adım: Ukrayna ve Moldova ile Müzakereler

Mon, 01 Jul 2024 0:15:00 GMT

Uzunca bir süre genişleme yorgunluğu içinde olan AB’nin, değişen dünyada ve yeni Avrupa güvenliğinde uzunca bir süredir genişlemeye mesafeli durduğu politikalarını bir tarafa bıraktığına tanıklık ediyoruz. Ukrayna Savaşı ve sonrası gelişmeler ile değişen konjonktürün AB genişlemesine ivme kazandırdığını hem Ukrayna ve Moldova’nın hem de Batı Balkanlar genişlemelerinin AB gündemine girdiği bir süreçle görüyoruz.

Bağımsız Haberleşmede Yeni Dönem: TÜRKSAT 6A Uzayda

Mon, 01 Jul 2024 0:17:00 GMT

TÜRKSAT 6A'nın; uçuş bilgisayarları, güç dağıtım ve düzenleme birimleri, yıldız izler, tepki tekeri, elektrikli itki sistemi gibi 23 farklı çeşitte toplam 84 ekipmanı yerli olarak üretildi. Toplamda ise yüzde 81 yerlilik ile uydu Türkiye'de üretildi.

Somali-Etiyopya Sorununda Türkiye’nin Kolaylaştırıcı Rolü ve Bölgesel Dinamikler

Mon, 01 Jul 2024 0:31:00 GMT

Su paylaşım sorunu, enerji yolları güvenliği, ekonomik çıkarlar ve karmaşık siyasi ittifaklar, bölgede oldukça çetrefil denklemleri ve dinamikleri ortaya çıkarıyor. Dolayısıyla bölgesel krizlerin ve çatışmaların çözümüne yönelik çabalar ve istikrarın sağlanması için Türkiye’nin katkıları olumlu bir etkiye sahip ve bölgesel rolünü güçlendirme potansiyeli de taşıyor.

Çevrenin Merkezleşme Çabaları: DEAŞ’ın Geleceğine Dair Beklentiler

Mon, 01 Jul 2024 0:43:00 GMT

DEAŞ’ın Suriye-Irak hattı dışında en etkin olduğu bölgelerdeki uzantılarının, mali ve askeri kaynakların çeşitlendirilmesi yoluyla özerk yapılar haline geldikleri ve günden güne merkeze olan bağımlılıklarının azaldığı görülüyor. Bu otonomi serüvenine ek olarak yabancı savaşçılar mevzusunda Horasan Vilayetinin aktif politikası, örgütün merkezi liderliğinin yabancı savaşçılar üzerindeki egemenliğini ciddi şekilde tehdit ediyor.

NATO Cephesinde Değişen Bir Şeyler Var

Mon, 01 Jul 2024 0:46:00 GMT

Rusya-Ukrayna Savaşı konusunda 2014’ten bu yana yapılan en gerçekçi değerlendirmelerin ürünü olan kararlarla karşı karşıyayız. Rusya’yı farklı boyutlardaki tehdit algılarıyla değerlendiren üye ülkelerin bölük pörçük politikalarının yerine artık amacı ve içeriği belli bir süreç yönetimi gündemde olacak. Bildirgenin bütünündeki mesajlara, Moskova ve Pekin’in, farklı bir yaklaşımla daha dikkatli kafa yormaları gerekecek.

Avrupa Seçimleri İstikrar Vadetmiyor

Mon, 01 Jul 2024 0:11:00 GMT

Kriz derin. Beş yıl önce de ciddiydi ama bu kez riskler daha da yüksek ve güvensizliğin farklı boyutlarını içeriyor (savaş tehlikesi, ekonomik belirsizlikler, kimlik tartışmaları vs.). AB muhtemelen 70 yıllık tarihinin en belirleyici dönemini yaşıyor. Aynı anda karşı karşıya olduğu krizlerin, zorlukların ve çalkantıların sayısı ve ciddiyeti daha önce görülmemiş boyuttadır.

“Kaçınılmaz” Savaşa Doğru Hizbullah ve İsrail

Mon, 01 Jul 2024 0:16:00 GMT

2006’da Hizbullah’a karşı 8 İsrail askerinin öldürülmesi ve ikisinin kaçırılması üzerine başlattığı savaşın aksine yaklaşık 9 aydır çok daha fazla insani ve askeri kayıp vermesine rağmen İsrail’in halen topyekün bir savaşı başlatmadığı görülüyor. “Kaçınılmaz” olan bu savaşın bekleyiş süresinin uzun olmasının, hem İsrail hem de Hizbullah tarafının muhtemel maliyet ve riskleri kapsamlı şekilde değerlendirme ihtiyacından kaynaklandığı söylenebilir.

ABD-Suudi Arabistan İlişkilerinin Dönüşümü ve Geleceği: Krizler, Tercihler ve Stratejik Hamleler

Mon, 01 Jul 2024 0:24:00 GMT

ABD-Suudi Arabistan ilişkileri, son on yılda derinleşen krizler ve stratejik ayrışmalarla karşı karşıya kalmıştır. 11 Eylül saldırıları, Yemen politikası ve Suudi Arabistan’ın dış politikadaki bağımsız hamleleri, iki ülke arasındaki ilişkilerin geleceğini belirsiz kılmaktadır. Bu sorunlar, iki ülke arasındaki stratejik ortaklığı zayıflatmakta ve ilişkilerin geleceğine dair soru işaretleri oluşturmaktadır.

Ukrayna Savaşı’nın 3. Yılı: Mevcut Durum ve Olası Senaryolar

Mon, 01 Jul 2024 0:32:00 GMT

Sahadaki son durum ve tarafların beklentileri göz önünde bulundurulduğunda, savaşı nihayete erdirecek bir sulh kısa vadede olası görünmüyor. Mevcut denklemi özetlersek Rusya, sahada üstün ancak savaşı bitirebilecek inisiyatif ve kapasiteye sahip olup olmadığı tartışmalı. Ukrayna ise Batı desteği ile ayakta, Rusya’dan daha çok yıpranıyor ve kayıplarını telafi payı çok daha az; buna karşın talepleri son derece yüksek.

Kriz ve Savaş Bölgelerine Referansla Modi'nin Küresel Siyasi Vizyonu

Mon, 01 Jul 2024 0:36:00 GMT

Modi'nin, 2014'te parlamento çoğunluğunu aldıktan sonra, geçmiş hükümetlerden devraldığı dış politika mirası, onu ülkesini küresel meselelerde "lider güç" haline getirme hedefini ilana yöneltti. Geçen on yılda Modi liderliğindeki Hindistan, çok taraflılık geleneğini sürdürdü. Rusya-Ukrayna Savaşı’na ve Batı baskısına karşın Rusya'yla yakın bağlarını bozmadı. Sınırlarında Çin yayılmacılığına karşı kararlı bir duruş sergiledi. Amerika ve müttefikleriyle ortaklıklarını derinleştirdi.

Kıbrıs’ta Çözüme Dair Müzakerelerin Mevcut Durumu

Mon, 01 Jul 2024 0:58:00 GMT

Türkiye’nin ve KKTC’nin iki devletli çözüm yaklaşımı bağlamında bir müzakere sürecinin yakın zamanda başlamasının pek de mümkün olmadığı söylenebilir. Gerçekten de Kıbrıs sorununun geçmişi, yaşanan sürtüşmeler hatta çatışmalar ve geçmişin acı tecrübeleri, iki devletli çözümün federal bir yönetime göre avantajları olacağını hatta neredeyse kaçınılmaz olduğunu göstermektedir.

Ankara’nın BRICS ve ŞİÖ İlgisi

Mon, 01 Jul 2024 0:04:00 GMT

Ankara için bölgeci kurumsal iş birliği mekanizmaları daima önemli olmuştur. Bölgesel ilişkiler ve bölgesel iş birliği dinamikleri ve bu arada Ankara’nın da temas içerisinde olduğu ulusötesi ağlar, geçici konjonktürün ötesine taşınmaya çalışılmıştır. Kısaca Soğuk Savaş sonrası risk ve tehditlerin sınır aşan doğası ortaya çıktıkça Ankara bu riskleri maliyetsiz dengelemek için bölgeselleşme ve bölgeselciliği bir şans olarak görmüştür.

Mesud Pezeşkiyan’ın Muhtemel Dış Politika Yaklaşımı

Mon, 01 Jul 2024 0:07:00 GMT

Pezeşkiyan’ın geçmişindeki işleri ve söylemlerine bakıldığında bugüne kadarki diğer cumhurbaşkanlarının profilinden ayrıştığı görülüyor. Bu bağlamda cumhurbaşkanlığı görevini görece “farklı” sürdürebileceğini ve alışılmadık çıkışlar yapabilecek potansiyelde olduğunu da söylemek mümkün. Pezeşkiyan'ın dış politika hedefleri arasında yurt dışındaki İran diasporası ile yeniden bağlantı kurmak, göçü önlemek ve ülkeye geri dönüşleri teşvik etmek bulunuyor.

Avrupa’nın En Hasta Adamı Fransa

Mon, 01 Jul 2024 0:37:00 GMT

2024 AP seçimlerinin "AB’nin sonunun başlangıcı" olup olmadığı tartışmaları sürerken, AB’yi ulusal çıkarları budayarak Brüksel’de toplanmış Avrupa oligarklarına hizmet eden bir avuç finans teknokratı olarak gören bu aşırı sağ dalganın birliğin geleceğine ne yönde etki edeceğini hep beraber göreceğiz. Kesin olan ise Rusya ve Çin’e karşı verdiği savaşta AB’yi kalkan olarak kullanan ABD’ye karşı öfkenin oyların aşırı sağa kaymasında başat etken oluşudur.

Küresel Çatışma Riskleri Artarken Türkiye’nin Hazırlık Düzeyi

Mon, 01 Jul 2024 0:47:00 GMT

Uluslararası siyasal sistemin bu kadar baskı altına alındığı, uluslararası hukukun yok sayıldığı ve güç politikasının çok daha fazla öne çıktığı bir dönemde Türkiye’nin konumuna bakıldığında, Türkiye’nin sertleşen küresel rekabete hazırlığı konusunda hem pozitif hem de negatif tespitler yapılması mümkündür.

Gazze’de Politik Süreç Başlayabilir mi?

Mon, 01 Jul 2024 0:54:00 GMT

ABD seçimleri yaklaşırken ve iç siyaset her geçen gün belirsiz ve büyük olaylara açık hale gelirken aktörlerin dikkatleri Ortadoğu’dan farklı konulara yoğunlaşıyor. Görünen, seçimlere girilen süreçte askeri hareketliliğin ivmesi kaybolsa da somut ve işleyen bir politik sürece Gazze’de geçilmesinin zor olduğu. Bu da 2025’i ve yeni ABD başkanını beklemek gerektiğini gösteriyor.

Türkiye'nin Yerli ve Milli Çip Üretimi Atılımı

Mon, 01 Jul 2024 0:57:00 GMT

Teknoloji hızla ilerledikçe ve stratejik önemi arttıkça, devletler bu kritik aracı diğer ulusların eline bırakmak konusunda giderek daha isteksiz hale gelmekte ve gelecekteki politik etkilerinden korkmaktadırlar. Dolayısıyla, Türkiye de dahil olmak üzere birçok ülke, dış aktörlere olan bağımlılığı azaltmayı hedefleyerek, kendi çiplerini tasarlamak ve üretmek için adımlar atmaktadır.

Ortadoğu’nun Kâbus Senaryosu: İsrail-Hizbullah Geriliminin Saha Gözlemleri

Mon, 01 Jul 2024 0:08:00 GMT

İsrail yıllar içerisinde tedrici olarak aşama aşama Lübnan’da işgal ettiği noktalardan çekildi. Günümüzde FKÖ savaşçıları yerine daha güçlü bir aktör bölgede yer alıyor. Hizbullah milisleri özellikle Lübnan İç Savaşı sonrası dönemde gücünü tahkim etmeyi başardı. Hizbullah 2006’daki başarılı savaş tecrübesiyle bölgenin en popüler örgütü konumuna evrildi.

ABD’ye Dostça Hatırlatma: FETÖ Sizin İçin Varoluşsal Bir Tehdit!

Mon, 01 Jul 2024 0:09:00 GMT

Türk vatandaşları en yüksek vize ret oranıyla ABD’ye seyahat edemezken FETÖ üyeleri yeşil kart sahibi. PKK’lıların Avrupa’da izlediği süreç gibi FETÖ üyeleri de ABD’nin vatandaşı olmaya başladı. “Amerikanlaşan” FETÖ, ABD’de, aynen Türkiye’de yaptıkları gibi, on yıllara yayılan “sızma” çabasıyla içten fethetme sürecini aslında başlattı. Bu nedenle, Amerikalı dostlarımıza bazı hatırlatmalar yapmakta fayda var.

Cumhur İttifakı Nereye Kadar?

Mon, 01 Jul 2024 0:08:00 GMT

Cumhur İttifakı, Türkiye’nin darbe ve vesayet ile tehdit ve tahdit edildiği, demokrasinin ortadan kaldırılmak istendiği günde bu ülkenin evlatları tarafından tanklara, namlulara, bombalara karşı kurulmuş; demokrasiyi sürdürmeye azmetmiş, karar vermiş kitlelerin ittifakıdır. Dolayısıyla, darbe ve vesayet odaklarının temsilcilerinin, sözcülerinin, takipçilerinin, onların etkisi altında kalanların arzu, istek ve sinsi girişimleri ile son bulmaz.

Askeri Darbe Gerçeği, Din İstismarı ve 15 Temmuz

Mon, 01 Jul 2024 0:20:00 GMT

Devletin dinle çatışmadığı, dini özgürlükleri mümkün olduğunca tanıdığı ve güvence altına aldığı demokratik rejimler, özgürlükçü bir laikliği hayata geçirirken sosyal barışı daha kolay temin edebildiler. İronik biçimde Türkiye’deki otoriter laiklik uygulaması, şeffaflığı baskılamak ve istismar zemini doğurmak suretiyle en çok radikal yapılara hizmet etmiştir.

Türk Solunun Acıklı Hikayesi

Mon, 01 Jul 2024 0:38:00 GMT

Bugün sol adına elimizde kala kala, sadece “yaşam tarzı” savunusuyla, içi boş takıntılarla kendi gettolarında yaşayan, halktan tamamen kopuk, amorf bir yapı kaldı. Üstelik “yaşam tarzı” dedikleri konuyu da alkollü içki, dekolte, serbest ilişki, din karşıtlığı gibi daracık alanlara indirgeyerek kendi zihinsel hapishanelerine kapatmış durumdalar. Buraya dönük en ufak eleştiriye dahi tahammül gösteremedikleri için tartışmak da mümkün olmuyor.

Türkiye’de Göçmen Karşıtlığı ve Zenofobik Popülizm

Mon, 01 Jul 2024 0:41:00 GMT

Önce Kemal Kılıçdaroğlu, sonrasında ise Ümit Özdağ’ın katkılarıyla göçmen karşıtlığı ve zenofobik popülizm, muhalif siyasetin yeni normali haline geldi. Bu noktada Erdoğan, şahsi karizması ve duruşuyla meseleyi daha rasyonel ve insani bir zeminde yürütmeye çalışıyor. Ancak muhalefetten yapılan popülist çıkışlar, seçmenlerin de talep ve beklentilerini dönüştürdü.

15 Temmuz’dan Darbe Karşıtı Dersler

Mon, 01 Jul 2024 0:43:00 GMT

15 Temmuz darbe teşebbüsünün önlenmesinin sadece Türkiye için değil tüm dünya için de çok önemi olduğunun altını tekrar tekrar ve kalınca çizmekte fayda var. O kadar ki, artık darbeler neredeyse 15 Temmuz öncesi ve 15 Temmuz sonrası diye ikiye ayırılabilecek. Bunun ana sebebi darbelere karşı direnmenin ve darbeleri önlemenin harika bir örneğinin 15-16 Temmuz 2016 gecesi Türkiye'de gerçekleştirilmiş olması.

Siyasette “Yumuşama” Süreci

Mon, 01 Jul 2024 0:43:00 GMT

Özgür Özel’in Erdoğan’ı ziyareti ve ziyaretin nezaket ziyaretinden öte siyasi gündemle gerçekleşmesiyle beraber adına Özel’in “normalleşme”, Erdoğan’ın “yumuşama” dediği süreç başlamış oldu. Bu sürecin gerçekten iyice anlaşılabilmesi için magazin dışında siyasi boyutuna yoğunlaşmak lazım; yani, sürecin tarafı olan siyasi aktörlerin ve tabii süreçten etkilenecek diğer siyasi aktörlerin, bu süreçten siyasi olarak neler beklediğine, umutlarına ve endişelerine…

AK Parti’de Değişimin Zamanı ve Kapsamı

Mon, 01 Jul 2024 0:51:00 GMT

AK Parti’nin iktidara geldiği 2002’den bu yana hem Türkiye hem de dünya önemli ölçüde değişti. Türkiye’de siyasetin, ekonominin ve sosyolojinin dönüşümü açısından en önemli aktör, hiç şüphesiz, Cumhurbaşkanı Erdoğan. Üstelik Erdoğan, küresel sorunlar karşısında üstlendiği inisiyatifle dünya genelinde yaşanan değişim bakımından da hayati bir role sahip.

CHP’de Parti İçi Mücadele: Aktörler ve Dinamikler

Mon, 01 Jul 2024 0:02:00 GMT

CHP’deki tartışma ve çekişmeler Özgür Özel, Kemal Kılıçdaroğlu, Ekrem İmamoğlu olmak üzere önde gelen aktörler üzerinden gerçekleşiyor. Mansur Yavaş ise silik ve çekingen tavrı sebebiyle bu tartışmalar arasında ancak zaman zaman yer bulabiliyor. Çekişmenin ise iki temel başlığı var: CHP Genel Başkanlığı ve cumhurbaşkanı adaylığı.

Yeni Vergi Düzenlemelerinin Etkileri

Mon, 01 Jul 2024 0:26:00 GMT

Önerilen vergi düzenlemeleri, mevcut sistemdeki yapısal sorunları ele alarak daha adil, etkin ve kapsayıcı bir vergi sistemi oluşturmayı amaçlamaktadır. Örneğin, 2023’te 1 milyon 143 bin 344 kurumlar vergisi mükellefinin yaklaşık yarısı ya zarar ya da matrahsız beyanname vermiştir. Bu mükelleflerin toplam bilanço kârı 5,7 trilyon TL ve toplam hasılatı 60 trilyon TL'dir. Bu durum, vergi etkinliği ve gelir adaletinde büyük sorunlar olduğuna işaret etmektedir.

Tüm Yönleriyle Yeşil ve Mavi Ekonomi

Mon, 01 Jul 2024 0:53:00 GMT

Yeryüzündeki eşitsizlik ve yoksulluk kadar bugün “yeşil ekonomi”, “mavi ekonomi” gibi kavramların oluşmasına neden olan bu ağır çevre tahribinin müsebbibinin de neoliberal ekonomi anlayışını dünyanın başına bela eden küresel kapitalizm olduğunun altını çizmek gerekir. Konu ile alakalı raporlar gösteriyor ki kabaca 2050’de küresel nüfusu beslemek için bile şu an ürettiğimiz gıdanın yaklaşık yüzde 50 artırılması gerekiyor.

Kriter'in Temmuz-Ağustos Sayısı Çıktı!

Mon, 01 Jul 2024 0:44:00 GMT

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) bünyesinde hazırlanan Kriter dergisinin 92. sayısı yayında.