Kriter Dergi / sayi

Kopuş ve Geçiş Arasında Dünya Sisteminin Yön Arayışı

Sun, 01 Feb 2026 0:46:00 GMT

2020'lerle birlikte dünya düzeni ile ilgili bir cümle kurulacağında, "belirsizlik", "türbülans", "parçalanma", "kuralsızlık" gibi kriz temelli kavramlarla söze başlandı. Her yeni gelişme ve krizin dönemsel olabileceğine yönelik tartışmalar da eş zamanlı olarak sürdürüldü. Bir geçiş döneminde olunduğu varsayımı farklı gerekçelerle dile getirildi. Ve en nihayetinde kurala dayalı düzenin kırıldığı kabul edildi.

Tekno-Politik İran’da: Starlink Paradoksu Egemenlik, Özgürlük ve Kaos Konusunda Bize Neler Öğretir?

Sun, 01 Feb 2026 0:02:00 GMT

Geleneksel internet servis sağlayıcıları ve mobil ağlar kısıldığında ya da kesildiğinde toplumsal gösterilerin yaşam hattına dönüşen Starlink, rejim için doğrudan bir güvenlik problemi ve operasyonel bir hedef haline geldi. Zira Starlink, devletin tek kapıdan giriş kurgusunu bozan bir istisna vasfına ulaştı. Starlink kablolara, baz istasyonlarına, ulusal omurgaya bağlı değil. Bu yüzden, İran’ın Starlink’e karşı geliştirdiği refleksin polisiye olmanın ötesine geçtiğini, giderek elektronik harp karakteri kazandığını görüyoruz.

Yemen Savaşı mı, Körfez Rekabeti mi? Suudi Arabistan–BAE Ayrışması

Sun, 01 Feb 2026 0:34:00 GMT

Aralık 2025’te Yemen’de yaşanan gelişmeler, Suudi Arabistan ile BAE arasındaki uzun süredir bastırılan stratejik ayrışmayı açık bir krize dönüştürdü. 2015’te “meşru Yemen hükümetini yeniden tesis etme” ve Husilere karşı koyma söylemiyle kurulan Arap koalisyonu, geçen on yıl içinde ortak bir güvenlik müdahalesinden giderek örtük bir güç rekabetine evrildi. Koalisyon içindeki hedef, araç ve öncelik farklılıkları özellikle 2018’den itibaren belirginleşirken, Aralık 2025 bu farklılıkların resmi düzeye taşındığı bir kırılma noktası hâline geldi.

İran’da Yaşananların Sorumlusu Kim?

Sun, 01 Feb 2026 0:24:00 GMT

Son protesto dalgası İran müesses nizamı için sarsıcı bir ders oldu. İran’da asıl sorumluluk, geride kalan yıllarda ülkenin çözüm bekleyen politik ve ekonomik sorunları konusunda etkin ve ikna edici bir siyaset geliştiremeyenlerdeydi. İran’ın sorunlarının basit bir ifade şekli olmasa da “siyasetsizlik”, durumu anlatmak için uygun bir kavram. Gerekli alanlarda ülkenin önünü açacak politik hamlelerin yapılamaması, sorunları kronikleştiriyor ve çözümü daha zor hale getiriyor.

İran Protestoları İran'ı Nasıl Etkiledi?

Sun, 01 Feb 2026 0:47:00 GMT

İran’da yaşanan son protestolar, İran’ı ekonomik, toplumsal, siyasi ve uluslararası ilişkiler gibi farklı açılardan etkilemiştir. Son yıllarda İran’da protesto aralıklarının kısalması, halkın devlete ve rejime olan güveninin sarsıldığının en önemli göstergelerinden biridir. Her protesto sonrası rejimin bir kırmızı çizgisi aşınmakta, anlamını yitirmekte ve müesses nizam için değersizleşmektedir.

Pakistan Perspektifinden Ankara-İslamabad-Riyad İttifakı: Stratejik Yükselişin İmtihanı

Sun, 01 Feb 2026 0:13:00 GMT

Türkiye-Pakistan-Suudi Arabistan anlaşması gelişmeleri, Pakistan için bir taraftan stratejik özerklik diğer taraftan bir beka meselesi olarak yorumlanıyor. Bu açıdan İslamabad’ın Ankara ve Riyad ile şekillenen üçlü stratejik iş birliği, Pakistan için sadece bir dış politika hamlesi değil, aynı zamanda ekonomik kırılganlıklar içindeki bir ülkenin jeopolitik önemini yeniden tesis etme çabası olarak değerlendirilebilir. Bu ittifak, Pakistan’a askeri prestijini ekonomik ve diplomatik kazanca dönüştürme, bölgesel etkisini genişletme ve çok kutuplu bir dünyada hayati bir denge unsuru olma fırsatı sunuyor.

İran Protestolarında İsrail’in Rolü

Sun, 01 Feb 2026 0:56:00 GMT

Her ne kadar İran’daki son protestoların ülkenin iç dinamiklerinden kaynaklandığını ileri süren görüşler olsa da, protestoların bu kadar etkili olmasında; İran ile İsrail arasında uzun süredir devam eden yıpratma savaşı ile Haziran 2025’te yaşanan “12 Gün Savaşı”nda rejimin destek ve kontrol mekanizmasının büyük yara almasının ve protestoculara yönelik dış desteğin önemli rol oynadığı inkâr edilemez bir gerçekliktir.

Riyad Neden Ankara ve İslamabad ile Ortak Bir Savunma Platformu Arayışında?

Sun, 01 Feb 2026 0:36:00 GMT

İsrail’in Suriye’nin güneyini 8 Aralık 2024 sonrası işgal etmesi ve Deraa, Süveyda ve Kuneytra’da Dürzi kesimleri destekleyici faaliyetlere girişmesi, yine Yunanistan ve GKRY ile siyasi-askeri ortaklık kurması ve Somaliland’ı resmi olarak tanıması, İsrail’in bölge istikrarını tehdit edecek yapılanmaların karşıtı bir blokun ortaya çıkmasını gerektirmişti. Riyad bu çerçevede, gerek kendi dış politikasını bu gelişmelerin karşısında konumlandırmış, gerekse Ankara ve İslamabad gibi Ortadoğu istikrarındaki yapıcı rolleri ile konumlanan aktörler ile beraber iş birliğini kurumsallaştırma gayreti içerisine girmiştir.

Hindistan ve Pakistan'ın Ortadoğu Rekabetinde Kartlar Dağıtılıyor

Sun, 01 Feb 2026 0:56:00 GMT

Hindistan-BAE ilişkisi, Modi'nin görev süresinde önemli bir dönüşüm geçirdi. Üst düzey etkileşimin yoğunluğu, ikili ilişkilerdeki ivmenin temel itici gücü: Son on yılda Modi, BAE'yi yedi kez ve Muhammed bin Zayed ise Hindistan'ı beş kez ziyaret etti. Ancak Muhammed bin Zayed'in ani ve kısa Delhi ziyaretinde açığa çıkan Hindistan'ın BAE ile savunma ve teknoloji ortaklığını derinleştirme kararı, yalnızca ikili iş birliği ile ilgili değil. Gerçekte Delhi tarafından Pakistan'ın Ortadoğu ve daha geniş bölgedeki artan askeri nüfuzuna ve gelişen ittifaklarına karşı dengeli bir stratejik yanıt olarak planlanıyor.

Kandil’in Körlüğü YPG’yi Uçuruma Sürüklüyor

Sun, 01 Feb 2026 0:29:00 GMT

Ocak 2026’nın son günleri itibariyle örgüt; içindeki tüm Arap güçleri kaybettiği, topraklarının büyük kısmından sökülerek atıldığı ve Ayn el-Arap, Haseke-Kamışlı-Malikiyet hattına sıkıştığı bir pozisyona düşmüştür. Halihazırda ABD’nin de arabuluculuk talepleri sonucu uzatılan ateşkes süreci, YPG tarafından gerçekleştirilen ihlallere rağmen sürdürülmeye çalışılsa da Kandil’in uzlaşmadan uzak tavrı Şubat’ta cephe hattının yeniden alevlenmesine yol açabilir.

Türkiye'nin İstikrar Kuşağı Vizyonu ve Çok Boyutlu Bölgesel İttifak İnşası

Sun, 01 Feb 2026 0:36:00 GMT

Küresel risklerin arttığı ve bölgesel birlikteliklerin önem kazandığı bir jeopolitik denklemde, Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye’nin öncülüğünde gerçekleşebilecek ittifak yapılanması, ilkesel olarak bölgede yapıcı politikalar benimseyen ve dış aktörlerin yıkıcı gündemlerine teşne olmayan aktörlerin katılımına açık olacaktır. Nitekim bu blok, temel yaklaşım olarak “katı bir bloklaşmadan ziyade ortak çıkarları korumak üzere kapsayıcı bir iş birliği platformu” olmayı benimseyecektir.

Gençlik Şiddeti, Medya Ekosistemi

Sun, 01 Feb 2026 0:12:00 GMT

Şiddeti estetikleştiren, suçla başarı ve güç arasında örtük bağlar kuran ya da yasa dışı hayat tarzlarını çekici bir kimlik modeli olarak sunan medya temsilleri, bireysel düzeyde geçici bir izlenim üretmekle kalmaz; zaman içinde toplumsal normları ve davranış beklentilerini dönüştüren kalıcı kültürel kalıplar oluşturur. Bu nedenle sorumlu yayıncılık, yalnızca “neyin gösterildiği” ile değil, “nasıl gösterildiği” ve “hangi davranışları hangi sembolik ödüllerle ilişkilendirdiği” ile tanımlanan, ileriye dönük bir kamusal etik sorumluluğu ifade eder.

Kötücül Denge ve Sağlık Sistemleri

Sun, 01 Feb 2026 0:19:00 GMT

Kötücül denge teorisi, sağlık sistemi bağlamında ele alındığında, birçok bireysel kararın zamanla tüm sistemi işlevsizleştiren, maliyet artışına yol açan ve kendini yeniden üreten bir yapıya dönüşmesini açık biçimde ortaya koyar. Bu süreçte hastaların, sağlık çalışanlarının ve kurumların kısa vadeli korunma refleksleri; uzun vadede hizmet kalitesinin düşmesine, kaynakların verimsiz kullanılmasına ve sistemin sürdürülebilirliğinin zayıflamasına yol açmaktadır. Sağlık hizmetleri, toplumun en hayati alanlarından biri olmasına rağmen, kötücül dengenin en görünür biçimde işlediği sistemlerden biridir.

The New Yorker ve Sembolik Sermayenin Yeniden Üretimi

Sun, 01 Feb 2026 0:26:00 GMT

Advance Publications için The New Yorker, kâr-zarar cetvellerinin soğuk rasyonalitesinden arındırılmış, grubun diğer ticari operasyonlarına ahlaki ve kültürel bir koruma kalkanı sağlayan bir sembolik kale işlevi görür. Vogue’un lüks tüketimden elde ettiği kaba finansal güç, The New Yorker’ın virgül yerleşimini veya etik standartlarını tartışan editör odalarında yüce değerlere tahvil edilir. Dolayısıyla bu editoryal titizlik, sadece bir mesleki etik meselesi değil, sermayenin kendisini entelektüel bir hayırseverlik perdesinin arkasına saklayarak alan içindeki tahakkümünü "evrensel bir otorite" olarak tescil ettirme stratejisidir.

Lisans Eğitimini Üç Yıla Düşürmek Mümkün mü?

Sun, 01 Feb 2026 0:47:00 GMT

Bugün dünyada yükseköğretimin bireyselleştirilmesi ve öğrenciye özel tasarlanması tartışılıyor. Kitle eğitimi tarihe karıştı. Eğitim araçları çok çeşitlendi. Süre ve mekân, eğitimin değil insan psikolojisinin ve sosyolojinin konusu haline geldi. Tüm bu gelişmeleri göz önünde bulundurmadan eğitim süresini tartışmak çok da anlamlı değil. Süreye değil, süreçlere ve araçlara odaklanalım.

Soruşturmaların Düşündürdükleri

Sun, 01 Feb 2026 0:48:00 GMT

Resmi veriler, uyuşturucu ve kumardan elde edilen suç gelirlerinin milyarlarca dolar büyüklüğünde olduğunu gösteriyor. Haliyle bu tablo, ciddi bir “kara para” sorununu da beraberinde getiriyor ve çok katmanlı bir mücadeleyi zorunlu kılıyor. “Baronlara dokunulmuyor” şeklindeki haksız ve yanlış eleştirilere rağmen bu soruşturmalar, yargı ve güvenlik birimlerinin tehdit tanımlamasını çok önce yaptığını ve bu alanda yoğun bir mücadele verdiğini gösteriyor.

NEİY Gençler Sorununa Çözüm Olarak GÜÇ Hamlesi

Sun, 01 Feb 2026 0:43:00 GMT

İŞKUR’un Gençliğin Üretim Çağı (GÜÇ) hamlesinin “Ne Eğitim Ne İstihdam Ne Yerleştirme (NEİY)” odaklı bileşeni olan İşgücü Uyum Programı, 18-29 yaş arası gençleri hedefleyen kritik bir adım olarak öne çıkıyor. Üç yılda 450 bin gence ulaşması planlanan ve 107,3 milyar TL bütçeyle desteklenen program, gençlere kamu kurumlarıyla iş birliği içinde haftada üç güne kadar yarı zamanlı çalışma imkânı sunuyor.

Yapay Zekâ Devrimi mi, Yapay Zekâ Balonu mu?

Sun, 01 Feb 2026 0:40:00 GMT

Analistler, yalnızca yapay zekâ altyapı yatırımları için dünya genelinde yaklaşık 1 trilyon dolarlık bir harcama taahhüdü oluştuğunu, bunun finansman yükünün ise sürdürülebilir olmadığını vurguluyor. Yüksek borçlanma, düşük kârlılık ve belirsiz talep, sektörde ciddi bir kırılganlık hazırlıyor. Tam da bu noktada, “yapay zekâ bir balon mu?” sorusu yüksek sesle sorulmaya başlandı. İlginç olan, bu sorunun yalnızca eleştirmenlerden değil, sektörün içinden de gelmesi.

Yeni Sömürge Aracı Algoritmaların Karanlık Yüzü: YouTube Öneri Algoritması Gençleri Nasıl Radikalleştiriyor?

Sun, 01 Feb 2026 0:48:00 GMT

Araştırmamız, algoritmanın Türkiye’deki sağ-dindar-muhafazakâr gençleri çok kısa sürede radikalleştirebileceğini ortaya koyuyor. Eğer bir haftada aşırı ideolojilere maruz kaldıysak, aylardır benzer içerikler tüketen bir gencin dönüşümünü düşünmek bile ürkütücü. Nitekim son dönemde Türkiye’de yaşanan şiddet olaylarının birçoğunda internet odaklı bir radikalleşme gözlenmişti. Bu durumda esas soru şu: YouTube algoritması bunu bilerek mi yapıyor?

Avrupa Birliği’nin Grönland Krizi Karşısında Konumu

Sun, 01 Feb 2026 0:52:00 GMT

AB, Trump yönetiminin Grönland’a yönelik agresif tutumu karşısında kararlı bir direnç sergileyememekte olup, bu durum esas itibarıyla bir “mükemmel fırtına” niteliğindeki iç ve dış krizlerin birleşik etkisinden kaynaklanmaktadır. Bu krizler, AB’nin güvenlik politikasında özerklik eksikliği, deendüstriyalizasyon süreci ve toplumsal polarizasyon olarak üç ana eksende yoğunlaşmaktadır. Bu üç krizin –güvenlik bağımlılığı, ekonomik zayıflama ve toplumsal bölünme– birleşimi, AB’yi Grönland krizinde pasif bir konuma hapsederken, stratejik özerklik ve iç reformlar olmaksızın bu “mükemmel fırtına”nın etkileri derinleşecektir.

Dünyanın Hasta ve Yaşlı Adamı: Avrupa

Sun, 01 Feb 2026 0:10:00 GMT

“Hasta adam”, artık tek tek Avrupa ülkelerini değil, bütün bir kıtayı tanımlayan yapısal bir metafora dönüşüyor. Avrupa, küresel rekabetin yeni parametrelerinde oyun kurucu olma niteliğini hızla kaybediyor. Avrupa’nın asıl problemi, yalnızca ekonomik yavaşlama değil, stratejik gerileme. Bu gerilemenin arkasında iki temel yapısal dinamik öne çıkıyor: Yaşlanan nüfus ve aşırı regülasyon. Birlikte ele alındığında bu iki unsur, Avrupa’yı karar alma süreçleri ağırlaşmış, riskten kaçınan ve hareket kabiliyeti sınırlı bir kıtaya dönüştürüyor.

Chagos-Diego Garcia Dosyası ve Yeni Jeopolitiğin Dili

Sun, 01 Feb 2026 0:17:00 GMT

Diego Garcia’nın önemi, Hint Okyanusu’nda erişimin ve sürekliliğin sembolü olarak ortaya çıkmaktadır. Bu ada; Güney Asya’ya, Körfez’e, Doğu Afrika’ya ve geniş Hint-Pasifik hattına aynı anda uzanabilen bir konuşlanma noktasıdır. Bu yüzden ABD için Diego Garcia bir toprak olmanın ötesinde bir garanti hattı olarak görülüyor. Kriz anında konuşlanma, ikmal, lojistik ve süreklilik sağlamaktadır. Bu noktayı zayıflatan her siyasi belirsizlik, Washington’ın gözünde doğrudan caydırıcılık riskine dönüşür.

Arka Bahçede Güç Gösterisi: Venezuela Operasyonu, Petrol ve Kritik Mineraller

Sun, 01 Feb 2026 0:21:00 GMT

Venezuela’da yaşananlar, ABD’nin küresel liderliğini sürdürmek adına enerji ve değerli maden kaynaklarını askeri güçle tamamlayan hegemonya siyasetinin bir örneğini sunmaktadır. Washington’ın bu hamlesi, başta Çin olmak üzere yükselen güçlere karşı, Latin Amerika’nın ABD’nin nüfuz alanı olduğu ve bölgesel jeoekonomik düzenin Washington’ın öncelikleriyle uyumlu biçimde şekilleneceği yönünde net bir mesaj niteliğindedir.

Davos: Bir Devir Kapanırken…

Sun, 01 Feb 2026 0:33:00 GMT

Davos’un son yıllarda yaşadığı itibar ve etki kaybı, geçici bir konjonktürün değil, küresel sistemde meydana gelen yapısal dönüşümün doğrudan sonucudur. Bugün forumu zayıflatan dinamikler, yalnızca organizasyonel sorunlardan değil, onu var eden tarihsel düzenin çözülmesinden kaynaklanmaktadır. Başka bir ifadeyle, Davos’un krizi bir yönetim krizi değil, bir “dönem kapanışı” krizidir.

İstisnalar Dönemi

Sun, 01 Feb 2026 0:50:00 GMT

Bugün küresel sistemde gözlemlenen en temel eğilim, istisnanın artık geçici bir sapma olarak değil, kalıcı bir yönetim biçimi olarak işlev görmesidir. Olağanüstü hâller, belirli kriz anlarıyla sınırlı olmaktan çıkıp sürekli yeniden üretilen bir siyasal atmosfer hâline gelmiştir. Güvenlik tehditleri, terörle mücadele söylemleri, göç krizleri, salgınlar ve jeopolitik gerilimler, bu sürekli istisna hâlinin gerekçeleri olarak kullanılmaktadır. Bu durum, hukukun düzen kurucu bir çerçeve olmaktan uzaklaşarak, krizleri açıklayan ve meşrulaştıran bir araca dönüşmesine yol açmaktadır.

Grönland ve Venezuela Aslında Neden Yapay Zekâ ile İlgilidir?

Sun, 01 Feb 2026 0:39:00 GMT

Grönland, Venezuela, Nadir Toprak Elementleri anlaşmaları ve mineral diplomasisi, ayrı ayrı ele alındığında klasik reelpolitik örnekleri gibi görünmektedir. Ancak birlikte değerlendirildiklerinde daha sistematik bir tablo ortaya çıkmaktadır: Çin ile stratejik kopuş derinleşmeden önce yapay zekânın maddi ve enerji temellerini güvence altına alma çabası. Mesele topraktan ziyade altyapıdır.

Trump’ın Özel Ordusu Statükoyu Kıracak mı?

Sun, 01 Feb 2026 0:45:00 GMT

ABD kamuoyunda yıllardan bu yana en çok dile getirilen konuların başında göçmen politikası ve buna göre pozisyon alan siyasi partilerin ajandaları yer alıyor. Ama ABD’nin şehirlerinde son dönemde görünürlüğü artan imgeler, konuyu ülkenin ücra noktasından iç siyasetin göbeğine yerleştirdi. Demokratların yönettiği şehirlerde; maskeli federal görevliler, ev baskınları ve sokakta yaşanan arbedelerin viral olan videoları çok geniş bir dairede yankı buldu. Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE) ekiplerinin eylemleri, ABD politikasında söylemsel/sembolik bir kırılma oluşturdu ve oluşturmaya da devam ediyor.

Uluslararası Kriz: Grönland’daki Nadir Toprak Elementleri

Sun, 01 Feb 2026 0:50:00 GMT

ABD bağlamında Grönland hem coğrafi olarak yakın hem de siyasi olarak istikrarlı ve Batı yanlısı bir bölgedeki önemli NTE rezervini temsil ediyor. Ancak, ABD’nin Grönland’ı ele geçirme ve/veya ilhak etme konusundaki son söylemleri doğal olarak diplomatik sürtüşmelere ve egemenlik konusunda yerel halkın hassasiyetlerini yoğunlaştırarak madencilik için toplumsal onayı zorlaştırıcı bir eylem olarak değerlendiriliyor. Ayrıca, Grönland’ın coğrafi şartlarına bakıldığında NTE’lerin potansiyel sahaları belli olsa bile üretim aşamasına geçilmesi, gelişmiş madencilik bölgelerine göre daha uzun, riskli ve pahalı olacak gibi.

Kendini Terk Eden Avrupa: Avrupa Popülist Sağının ABD ve Rusya Destekleri

Sun, 01 Feb 2026 0:59:00 GMT

Orta Çağ’da olduğu gibi parçalanan bir Avrupa, ekonomik olarak üretim ve pazar gücünü korusa da politik anlamını kaybetmektedir. Değil planladıkları gibi ortak ordu, ortak bir dış politika bile üretemeyen Avrupa, politik iradesi olamayan ekonomik bir topluluk olarak kalmaya mahkûmdur. Avrupa’daki milliyetçilerin korumacı ve pasif tutumları, Avrupa dışı güçlerin çıkarlarıyla da örtüşmektedir. Bu nedenle Avrupa popülist sağı hem ABD hem de Rusya tarafından aynı anda desteklenmektedir.

Kriter'in Şubat Sayısı Çıktı!

Sun, 01 Feb 2026 0:49:00 GMT

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) bünyesinde hazırlanan Kriter Dergi'nin 109. sayısı yayında...