Kriter Dergi / sayi

Türkiye’nin Gazze Diplomasisi ve Çözüm Arayışları

Wed, 01 Oct 2025 0:54:00 GMT

Sıkça konuşulan Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Trump'ın Gazze toplantısında yan yana oturma görüntüsü, Türkiye'nin bugüne dek Filistinlilerin hakları ve geleceği için verdiği mücadelenin, toplantıya katılan diğer İslam ülkelerince de kabul gördüğünün bir işaretidir. Trump'ın katıldığı toplantının yapılabilmesi için Türkiye'nin yoğun çaba göstermiş olacağını, toplantının oturma düzeninden anlamak mümkün.

Kudüs - Beyt’ülmakdis: İnsanın Kutsalı, İnsanlığın Şehri

Wed, 01 Oct 2025 0:56:00 GMT

Günümüzde Kudüs’le ilgili siyasi tartışmalar yoğunlaşsa da tarihsel perspektif, şehrin sadece bir etnik veya ulusal sınırlarla sınırlanamayacağını göstermektedir. Kudüs, tarih boyunca farklı medeniyetlerin, inançların ve kültürlerin bir araya geldiği bir merkez olmuştur. Dolayısıyla katil, soykırımcı, aşağılık Netehyahu’nun mülevves ağzından sadır olan “Kudüs bizimdir” gibi fanatizm, faşizm fışkıran, cahilane cümleler, şehrin tarihsel, kültürel ve evrensel boyutunu, Yahudilik de dahil tüm inançları göz ardı etmektedir. Kudüs, her zaman birden çok inanç ve kültür için kutsal ve merkezi olmuştur.

Nükleer Anlaşmanın Doğumu, Zayıflaması ve Ölümü (2015-2025)

Wed, 01 Oct 2025 0:28:00 GMT

27 Eylül’de Rusya ve Çin’in BM Güvenlik Konseyi’ne sundukları, tetik mekanizmasının uygulanmasının altı aylığına ertelenmesi yönündeki kararın reddedilmesi üzerine İran’a yönelik KOEP öncesi BM yaptırımları yeniden devreye girdi. Alınan karar, tarafların on yılı aşkın süredir sürdürdükleri diplomatik çabaları boşa çıkardı. 2015 öncesi yaptırımların yeniden yürürlüğe konulması öngörülüyor. Bununla birlikte, söz konusu adımın İran ekonomisi üzerinde kayda değer bir etkisinin olması beklenmiyor. Zira anlaşma, 2018’de ABD’nin anlaşmadan çekilmesinden bu yana fiilen zaten işlevsiz durumda.

Bir Kent Kırım (Urbicide) Suçu Olarak İsrail’in Gazze Soykırımı

Wed, 01 Oct 2025 0:29:00 GMT

Filistin şehirlerinin sistematik olarak parçalanması, kamusal mekanların yok edilmesi, kentsel yaşamı ve kentsel hafızayı yok etmeyi hedefleyen sistematik saldırılar, bu yıkımın bir soykırım olduğu gerçeğini desteklemektedir. Bu anlamda İsrail’in Gazze saldırısı geleneksel savaş suçunun ötesine geçmektedir. Her ne kadar kent kırım, uluslararası hukukta tanımlı bir suç değilse de savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar ile ilişkilendirilmektedir.

Mesele Tanımak Değil, Tanımanın Hakkını Vermenin Gününün Gelmesi

Wed, 01 Oct 2025 0:35:00 GMT

Avrupa ülkeleri eğer Filistin devletini tanıma kararlarında samimilerse, Trump tarafından tamamen İsrail perspektifinden dayatılan bu plana karşı harekete geçmeleri ve bir alternatif ortaya koymaları için en uygun zamandayız. Trump, bir bakıma Gazze için öne sürdüğü planla, uzun süredir istiskal ettiği Avrupalı liderlere yattıkları gaflet uykusundan silkinmeleri için bir fırsat sunuyor. Bu plan, yalnızca Filistinlilerin değil, 21. yüzyılın geri kalanında Ortadoğu ve Avrupa’nın da kaderine kast etmenin eşiğini temsil ediyor.

Fransa’nın Gazze Soykırımına Yönelik Politikası

Wed, 01 Oct 2025 0:01:00 GMT

Macron’un Fransa’nın kronikleşen iç ve dış politik sorunlarını çözme konusunda başarısız olması, son parlamento seçimlerinde aşırı sağın yanında “yükselen aşırı sol” sorununu da beraberinde getirmiş ve parlamento çoğunluğunu kaybetmesine yol açmıştı. İç siyasette bu şekilde zayıflayan Macron’un Fransız sokaklarında Gazze soykırımına karşı giderek artan tepkileri dikkate alarak İsrail’e karşı eleştirel bir politikaya yöneldiğini söylemek mümkündür.

İsrail’in Katar Saldırısı ve Körfez’de Sorgulanan Güvenlik Paradigması

Wed, 01 Oct 2025 0:04:00 GMT

Saldırı, İsrail’in HAMAS üyelerine yönelik bir operasyonu olmasının ötesinde Körfez ülkelerinin güvenlik algılarını doğrudan etkileyen sonuçlar doğurmuştur. Ayrıca, Körfez ülkelerinin bağımsızlıklarından bu yana benimsedikleri güvenlik paradigması için de ciddi bir meydan okuma olarak yorumlanmıştır. Günümüze kadar benimsenen güvenlik paradigmasına göre, Körfez ülkeleri kendilerine yönelik bir saldırı ihtimalini büyük oranda ihtimal dışı tutmaktaydı.

Riyad-İslamabad Güvenlik Anlaşması: Ortak Çeşitlendirme ve Caydırıcılık

Wed, 01 Oct 2025 0:33:00 GMT

Suudi Arabistan ile Pakistan arasında imzalanan güvenlik anlaşmasının Ortadoğu’daki en doğrudan yansıması, İran ve İsrail’in stratejik hesaplarında görülmektedir. İsrail’in Katar’a düzenlediği saldırının ardından Suudi Arabistan’ın böyle bir adım atması, Riyad’ın güvenlik stratejisini artık yalnızca Batılı müttefikler üzerinden kurmadığını göstermektedir. Bu durum İsrail açısından bölgesel güvenlik denkleminin karmaşıklaşması anlamına gelmektedir.

Sumud Filosu: Abluka, Direniş ve Küresel Vicdanın Denizlerdeki Yansıması

Wed, 01 Oct 2025 0:41:00 GMT

Küresel Sumud Filosu, sadece bir yardım girişimi değil küresel ölçekte vicdanın kurumsallaşmış bir eylem biçimi olarak dikkat çekmektedir. Ablukayı fiilen ve sembolik olarak delmeyi hedefleyen, dayanışma ve insanlık değerlerini taşıyan bu filo, sivil nüfusu hedef alan insanlık dışı kuşatma gerçeğini gözler önüne sermektedir. “Sumud”, yani Arapça’da “sebat” ve “direniş” anlamına gelen kavram, bu bağlamda bir fikirden fazlasına dönüşmüş; insan onurunun, dayanışmanın ve adalet arayışının somut bir simgesi haline gelmiştir.

Beynelmilel Arenada İsrail’i Boykot Günlükleri

Wed, 01 Oct 2025 0:49:00 GMT

İlerleyen yıllarda utançla anılacak Gazze dosyasında hâlâ olumlu bir aşamaya geçilemedi. Küresel sistemdeki tıkanıklık devam ediyor. Trump yönetimi soykırımın engellemesinde kayda değer bir dokunuşta bulunamadı. Ancak somut bir karşılığı olup - olmadığı tartışmaya açık bir konu olan boykot - protesto zincirinin bir şekilde dalga dalga büyüyerek Avrupa siyasetine ve en keskin pro-İsrail hat olan ABD politik iklimine dahi tesir etmeye başladığını gözlemliyoruz.

Bir Aktivizm Biçimi Olarak Boykotun Gücü ve Toplumsal Etkisi

Wed, 01 Oct 2025 0:19:00 GMT

Boykot hareketlerinin etkinliğini artırmak ve sürdürülebilir kılmak için yerel ve uluslararası boyutları dikkate alan bütüncül bir strateji benimsenmelidir. Bu noktada uygulanması gereken en temel strateji “odaklı boykot”tur. Örneğin 100 firma yerine doğrudan İsrail’e desteğini açıklamış 10 firmayı istikrarlı bir biçimde boykot etmek daha etkili olacaktır. Boykotun sürdürülebilir ve etkili olabilmesi için bir diğer önemli adım olarak orta ve uzun vadede boykot edilen markaların tüketiminin aşamalı olarak azaltılmasına yönelik çalışmalar yapılmasıdır.

Dijital Güvenliğin Anahtarı Kimde?

Wed, 01 Oct 2025 0:20:00 GMT

Batı medyasının Çin uygulamalarına odaklandığı ölçüde, ABD merkezli uygulamaların güvenlik ve gizlilik sicili bazen geri planda kalıyor. Oysa son on yılın gelişmeleri, Facebook, Google, WhatsApp gibi devlerin de masum olmaktan uzak olduğunu defalarca kanıtladı. Örneğin 2013’te patlak veren Edward Snowden itirafları, Amerikan Ulusal Güvenlik Ajansı NSA’in PRISM gibi programlar aracılığıyla Google, Meta (Facebook), Microsoft, Apple ve Amazon gibi şirketlerin altyapısını kullanarak dünya genelinde milyarlarca iletişimi takip ettiğini ortaya koydu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Liderliği ve Milli Teknoloji Hamlesi

Wed, 01 Oct 2025 0:10:00 GMT

TEKNOFEST aslında Türkiye’nin son dönemde yerli ve milli teknoloji alanında ortaya koyduğu başarının kitlelere taşınmasını sağlıyor. İnsanlar, varlığından haberdar oldukları ya da olmadıkları son teknoloji ürünlerini yakından görme imkanı buluyorlar. İnsansız hava, kara ve deniz araçlarından bilişim teknolojisine kadar uzanan geniş bir yelpaze içinde Türk şirketlerinin başarı hikayeleri toplumla buluşuyor. Ancak TEKNOFEST’in belki bundan da daha önemli yüzü, gençliğe, bu sürece kendilerinin de nasıl katkıda bulunabileceklerinin gösterilmesi.

Gündelik Cihazlardan Jeopolitik Mesajlara: Teknolojiyle Devlet Konumlanması

Wed, 01 Oct 2025 0:37:00 GMT

Günümüzün dijital araçları çok daha derin anlamlar taşımaktadır: Yalnızca bilgi aktarmamakta, aynı zamanda toplamaktadır. Telefonlar, uygulamalar ve bulut sunucular yalnızca yayın yapmakla kalmamakta; aynı zamanda kaydetmekte, izlemekte ve analiz etmektedir. Dolayısıyla bir devletin hangi teknolojiyi benimsediği, sadece imajını değil, kırılganlığını da şekillendirmektedir. Amerikan çiplerine veya uygulamalarına bağımlılık, ABD yaptırımlarına ya da gözetimine açık hale gelmek anlamına gelirken, Çin platformlarına yönelmek ise Pekin’in erişimini daha da yakına getirmektedir.

Ülkelerin Siber Casusluk Çabaları ve Donanımlardaki Arka Kapılar

Wed, 01 Oct 2025 0:46:00 GMT

Arka kapı, en temel tanımıyla, bir sisteme normal güvenlik denetimlerini atlayarak gizli erişim sağlamak için tasarlanmış bir yöntemdir. Kasıtlı olarak yerleştirilen bu mekanizmalar, ilk güvenlik açıkları kapatılsa bile kalıcı ve ayrıcalıklı bir erişim sunma amacı taşır. Devlet destekli casusluk faaliyetlerinde arka kapılar; yazılım, donanım ve kriptografik olmak üzere üç ana kategoriye ayrılabilir. Yazılım tabanlı arka kapılar yaygın ve tespiti nispeten daha kolayken, asıl büyük tehdidi donanım ve kriptografik arka kapılar oluşturmaktadır.

Dijital Egemenlik Yolunda Türkiye: Milli Teknoloji Hamlesi ve TEKNOFEST

Wed, 01 Oct 2025 0:07:00 GMT

Öncelikle kısıtlayıcı olmayan, uyarlanabilir düzenlemelerle veri egemenliğini korurken, yerel algoritmalar ve güvenli veri setleri eliyle dijital alanda büyümeye devam etmek gerekiyor. Aslında dijital alanda en az etik sınırlar kadar önemli bir öncelik, milli değerlerden beslenen küresel girişimleri oluşturabilmek olmalı. Zira, yabancı algoritmalardan doğan risklere karşı yerli çözümler geliştirmemiz dijital egemenliğimiz için oldukça mühim.

BM Liderler Zirvesinde Türkiye Etkisi: 360 Derece Türk Dış Politikası ve Lider Diplomasisi

Wed, 01 Oct 2025 0:06:00 GMT

“Biz, bugün, bu kürsüde, kendi vatandaşlarımızla birlikte sesi kısılmak istenen Filistin halkına tercüman olmak için bulunuyoruz” sözleriyle başlayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, BM Genel Kurulu’ndaki konuşmasında, Türk dış politikasının 360 derece prensibini hatırlatarak Türkiye’nin bölgesel ve küresel meselelerdeki kilit rolüne vurgu yapan bir çerçeve çizmiştir. Otuz beş dakikalık konuşma boyunca Cumhurbaşkanı Erdoğan dünya vicdanının cesur sesi olarak kalplere dokunmuş ve Türk dış politikasının genişleyen ufkunu ve mefkuresini de ifade etmiştir.

ABD'nin "Söz Dinletemediği" Venezuela

Wed, 01 Oct 2025 0:14:00 GMT

Washington yönetimi, Maduro’ya karşı diplomatik ve ekonomik yaptırımların yanı sıra askeri baskı unsurlarını da devreye soktu. Latin Amerika kökenli uyuşturucu kartelleriyle mücadele gerekçesiyle Karayipler bölgesine savaş gemileri, nükleer denizaltılar ve gelişmiş savaş uçakları konuşlandırdı. Resmi açıklamalarda bu unsurların "uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadelede" kullanılacağı belirtilse de uzmanlar, bu ölçekte bir askeri hareketliliğin 1989’daki Panama işgalinden bu yana bölgede görülmediğine dikkat çekiyor.

Ankara ve Tokyo'yu Birleştiren Stratejik Tamamlayıcılık

Wed, 01 Oct 2025 0:46:00 GMT

Türk-Japon savunma ortaklığının temel dinamiği, her iki ülkenin birbirinin eksikliklerini tamamlaması ilkesine dayanıyor. Türkiye, İHA'lar alanında operasyonel başarı ve maliyet etkinliği ile öne çıkarken, modern savaş platformlarının bel kemiğini oluşturan yarı iletken teknolojilerinde Japonya küresel bir dev olarak konumlanıyor. Türkiye, İHA sanayiinde kayda değer bir ilerleme kaydetmiş olsa da Japonya'nın teknolojik niteliği Türkiye için büyük önem taşıyor.

Türk Savunma Sanayii Küresel Süper Lig’de

Wed, 01 Oct 2025 0:40:00 GMT

NATO’nun yeni konsepti, dron teknolojileri ve elektronik harp yeteneklerini merkeze alarak, adeta gökyüzünü ve denizleri örten çok katmanlı bir “savunma kubbesi” vizyonuna yoğunlaşmak anlamını taşıyor. Böylece ittifak, sadece kara ve hava kuvvetlerini değil, uzay ve siber sahayı da entegre eden bir güvenlik mimarisi kurmayı hedefliyor. NATO’nun hızla hayata geçirmek zorunda olduğu bu tarihi dönüşüm sürecinde Türkiye, yalnızca bölgesel değil küresel ölçekte bir güç odağı haline gelmiş durumda.

Charlie Kirk Suikastı ve Amerikan Siyasetinde “Kimlik Bölünmesi”

Wed, 01 Oct 2025 0:24:00 GMT

Bir yandan Amerikan milliyetçiliği ve muhafazakar değerler üzerinde şekillenen Cumhuriyetçi yapının yavaş yavaş sağa hatta aşırı sağa kayması, diğer yanda liberal dünya görüşüyle bezenmiş Demokratların giderek sola hatta “radikal” sola kayması. Elbette ABD’de halen toplumsal mimarinin göbeğini oluşturan önemli bir merkez siyaset kütlesi bulunuyor ancak son 10-15 yılda hem sağda hem de solda giderek aşırı uçlara kayan siyasetin yelpazesi, artık siyasi şiddetin kapısını aralamış durumda.

Hindistan-Çin Yakınlaşması İllüzyon mu?

Wed, 01 Oct 2025 0:55:00 GMT

ŞİÖ zirvesinde Modi-Şi buluşması, gerçekte yalnızca bir şovdu, içerikten çok görsel üretti. Bolca iyimser kamuoyu mesajları duyuldu ancak temel yapısal anlaşmazlıklarda ilerleme yok. Somut sonuçların eksikliği iki ülkenin birbirleri için rakip veya tehdit değil kalkınma ortağı olduğu gibi parlak retorikler üzerinden maskelendi. Bu ihtiyatlı normalleşme arayışı, ABD ile kötüleşen ilişkiye karşı bir tepki olarak da başlamadı. ABD ile türbülansa giren ilişki daha öncesinden başlamış olan arayışın motivasyonunu artırdı.

Doğu Avrupa’da Test Edilen Caydırıcılık: NATO Hava Sahasına Yönelik Rus İHA Saldırıları

Wed, 01 Oct 2025 0:11:00 GMT

9-10 Eylül 2025 tarihlerinde, Rusya’ya ait 19 insansız hava aracı, Belarus üzerinden Polonya hava sahasına girmiş; en az üç İHA, Polonya ve NATO güçlerince düşürülmüştür. Olayın doğası, provokasyon mu yoksa yoklama operasyonu mu olduğu tartışmalarını da beraberinde getirmiştir. İHA’ların planlı rotalar üzerinden hareket ettiği ve Moskova’nın NATO’nun tepkilerini, entegrasyonunu ve operasyon prosedürlerini test etmeyi amaçladığı değerlendirilmiştir.

Avrupa Popülist Partileri 3: Ulusal Birlik Hareketi / Rassemblement National (RN)

Wed, 01 Oct 2025 0:15:00 GMT

Politikasını daha ziyade ekonomik değil kültürel savaş üzerine kursa da RN, sermaye sahiplerini de rahatsız etmeyen popülist ekonomik söylemlerini korumaktadır. Yakıtlardaki verginin azaltılması, temel tüketim ürünlerindeki KDV’nin kaldırılması, emeklilik yaşının 60 olarak sabitlenmesi ve okul ile hastanelere daha fazla kaynak aktarılması gibi hususlar ekonomik olarak geri kalmış toplumsal kesimleri çekmektedir. Bu anlamda geleneksel olarak alt sınıflardan destek bulan solun düşmanlaştırılması da boşuna değildir.

Anglosfer Tekno-Politik İttifakı mı?

Wed, 01 Oct 2025 0:21:00 GMT

Eylül ayı içinde, yeni bir tekno-politik ittifak mimarisinin akisleri olarak okunabilecek iki önemli olay oldu. ABD Başkanı Trump’ın İngiltere Başbakanı Starmer ile imzaladığı 350 milyar dolarlık “Teknolojik Refah Anlaşması” ve Musk’ın Londra’da düzenlenen aşırı sağcı “Unite the Kingdom” mitingine video bağlantısıyla katılarak yaptığı “şiddet geliyor” uyarısı. İlk bakışta birbirinden kopuk gibi görünen bu gelişmeler, aslında Anglosfer içindeki bir tür dijital pazarlığın farklı yansımaları olarak değerlendirilmeli.

Türkiye'nin Stratejik Otonomi Hamlesi: Milli Konumlama Sistemi

Wed, 01 Oct 2025 0:26:00 GMT

Ülkelerin ekonomik işleyişinden askeri harekat kabiliyetine kadar kritik süreçler, görünmez sinyallere, yani Küresel Navigasyon Uydu Sistemleri'ne bağımlıdır. Uzun yıllardır "kullanıcı" konumunda olan Türkiye ise artık "sistem kurucu" olma yönünde kararlı adımlar atmaktadır. Türkiye'nin kendi milli konumlama sistemini inşa etme arzusu, 21. yüzyılın getirdiği meydan okumalara verilmiş stratejik bir cevap ve "Türkiye Yüzyılı" vizyonunun somut tezahürlerinden biridir.

Yüksek Gelirli Bir Ülke Olma Yolunda Pusula: Orta Vadeli Program

Wed, 01 Oct 2025 0:07:00 GMT

2026-2028 dönemini kapsayan OVP, sürdürülebilir bir büyüme öngörüyor ve bu büyümenin bir artış trendi içerisinde dönem sonunda yüzde 5 düzeyine ulaşmasını hedefliyor. Bu büyüme patikası ile kişi başına düşen milli gelirin yirmi bin doları aşması ve Türkiye’nin yüksek gelirli ülkeler sınıfına yükselmesi amacına ulaşmak mümkün. Sürdürülebilir büyümeyi sağlamak için atılacak somut adımlar ise sanayide yüksek katma değer ve teknoloji odaklı dönüşüm, AR-GE destekleri ve kamu altyapı yatırımlarının niteliğinin geliştirilmesine odaklı.

CHP, CHP’ye Karşı

Wed, 01 Oct 2025 0:01:00 GMT

CHP ve başına gelen genel başkanlar hep soyuttur. Kimse; Suriye, Filistin, Doğu Akdeniz gibi konularda CHP’nin ne düşündüğünü, neler vadettiğini bilmez. Eğitim gibi temel konularda bile “çağdaş, laik eğitim” gibi içeriği belirsiz, genelgeçer laflar dışında bir politika dile getirdiklerine şahit olunmaz. Çünkü bu gibi konularda ürettiği belirgin bir siyaset yoktur. Daha doğrusu CHP’nin herhangi bir konuda ürettiği bir siyaset yoktur ve CHP’nin en temel sorunu da bu siyasetsizliktir.

Kriter'in Ekim Sayısı Çıktı!

Wed, 01 Oct 2025 0:00:00 GMT

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA) bünyesinde hazırlanan Kriter Dergi'nin 105. sayısı yayında...