“Ne eğitimde ne istihdamda” kavramı, Türkiye’de genellikle “NEET” ya da “Ne Eğitimde Ne İstihdamda Ne Yerleştirmede (NEİY)” olarak kullanılmaktadır.
TÜİK’e göre NEİY; işsiz ya da iş gücüne dahil olmayan, aynı zamanda örgün veya yaygın eğitim, çıraklık ya da herhangi bir kursa katılmayan gençleri kapsamaktadır. Bu kavram çoğu zaman genç işsizliği ile karıştırılmaktadır. Ancak genç işsizliği, yalnızca iş arayan ve çalışmaya hazır gençleri kapsarken, NEİY eğitimden ve emek piyasasından kopmuş, ekonomik olarak aktif olmayan gençleri de içeren daha geniş bir ölçüttür.[1]
TÜİK, genç nüfusu 15-24 yaş aralığı olarak tanımlamaktadır. Buna göre 2024’te Türkiye’de NEİY oranı yüzde 22,9’dur. OECD ölçütü olan 18-29 yaş grubunda ise Türkiye’de oran 2016’da yüzde 33 iken 2023’te yüzde 31’e düşmüştür.[2] Bu düşüşlere rağmen Türkiye, OECD’de ve AB ülkeleri arasında en yüksek NEİY oranlarına sahiptir.[3]
Bu durumun belli başlı nedenleri bulunmaktadır.
Gençlerin NEİY Olmalarının Arka Planı
NEİY olmanın bireysel nedenleri; cinsiyet, yaş, sağlık durumu, kişisel özellikler ve gelir düzeyi etrafında şekillenmektedir. Araştırmalar, kadınların evlilik, çocuk ve bakım sorumlulukları nedeniyle erkeklere kıyasla NEİY olma riskinin daha yüksek olduğunu göstermektedir.[4] Yaş ilerledikçe ve eğitimle bağ zayıfladıkça bu risk artmaktadır. Fiziksel engellilik ve ruhsal sağlık sorunları, gençlerin eğitim ve istihdamdan uzak kalmasına yol açan önemli etkenlerdir. Ayrıca düşük öz yeterlilik, düşük benlik saygısı ve zayıf sosyo-duygusal beceriler, NEİY ihtimalini artırmaktadır.[5]
Aileye bağlı nedenler de gençlerin NEİY olma ihtimali üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Ebeveynlerin eğitim düzeyi ve çocukların eğitimine verdikleri destek arttıkça NEİY riski azalmakta; düşük eğitimli ebeveynler ve yetersiz aile ilgisi ise gençlerin eğitimden ve istihdamdan kopma ihtimalini büyütmektedir. Aile yapısı da bu süreçte önemlidir. Tek ebeveynli ya da parçalanmış hanelerde yaşayan gençlerin NEİY olma riski daha yüksektir. Bunun yanında düşük hane geliri, ebeveyn işsizliği ve yoksulluk riski artırırken, bazı durumlarda yüksek gelir de gençlerin çalışmaya yönelmesini zayıflatabilmektedir.[6]
Eğitim kaynaklı nedenler de NEİY olma durumunu hem bireysel hem de yapısal düzeyde etkilemektedir. Düşük eğitim düzeyi, akademik başarısızlık ve temel beceri eksiklikleri NEİY riskini artırırken, okulu erken bırakma bu sürecin en güçlü belirleyicilerinden biridir.[7] Öte yandan yüksek eğitim düzeyi her zaman istihdamı garanti etmemektedir. İş tecrübesi eksikliği, yüksek beklentiler ve yükseköğretimde artan okullaşma oranları bazı gençler için NEİY olasılığını yükseltebilmektedir. Ayrıca eğitim sistemi ile emek piyasası arasındaki uyumsuzluk, edinilen bilgi ve becerilerin iş gücü talebiyle örtüşmemesine yol açarak istihdama geçişi zorlaştırmaktadır.[8] Bu nedenle eğitim, NEİY sürecinde hem koruyucu hem de risk artırıcı bir unsur olarak çift yönlü bir rol üstlenmektedir.
Çevresel faktörler de sosyal çevre, yaşanılan bölge, yoksulluk ve ekonomik krizler üzerinden NEİY riskini artırmaktadır. Akran etkisi, dışlanma, zorbalık ve olumsuz okul deneyimleri gençlerin eğitimden kopmasına neden olurken; dezavantajlı, kırsal ya da yoksul bölgelerde yaşamak belli imkânlara erişimi sınırlamaktadır. Yoksulluk, özellikle eğitimden erken ayrılma ve istihdama katılamama süreçlerini derinleştirerek NEİY durumunu kalıcı hale dönüştürebilmektedir. Ekonomik krizler ise gençleri iş gücü piyasasında ilk gözden çıkarılan grup haline getirmektedir.[9]
Emek piyasasına ilişkin nedenler, yapısal düzenlemeler, ayrımcılık ve işsizlik-deneyimsizlik ekseni üzerinden NEİY ihtimalini artırmaktadır. Katı emek piyasası düzenlemeleri ve geçici sözleşmeler, işverenlerin gençleri istihdam etme isteğini azaltabilmektedir. Aktif emek piyasası politikaları etkili tasarlanmadığında sınırlı sonuç üretirken, ücret sübvansiyonları gençlerin istihdama geçişinde daha etkili bir araç olarak öne çıkmaktadır.[10] Ayrıca ayrımcılık, uzun süreli işsizlik ve deneyim eksikliği NEİY’in kalıcı hale gelmesine yol açabilmektedir.[11]
Gençlerin NEİY Olmaları ile Ortaya Çıkan Sonuçlar
Bireysel, ailevi, eğitimsel, çevresel ve yapısal etkenlerin bir araya gelmesi, NEİY olma durumunu gençler için hem kısa hem de uzun vadeli sosyal ve ekonomik riskler doğuran bir olguya dönüştürmektedir. NEİY’in etkileri yalnızca bireysel düzeyle sınırlı kalmamakta; sosyal, ekonomik ve toplumsal boyutlarda da kapsamlı sonuçlar üretmektedir.
Gençlerin eğitim ve/veya istihdam dışında kalması, sosyal çevrelerinden uzaklaşmalarına yol açmakta; arkadaşlık ilişkileri, kulüp üyelikleri ve çeşitli etkinliklere katılım zayıflamaktadır. Bu durum sosyalleşme fırsatlarını kısıtlayarak gençleri sosyal dışlanma riskiyle karşı karşıya bırakmaktadır.[12]
NEİY olmak aynı zamanda gençlerin yaşam doyumunu ve yaşam kalitesini düşürmekte;[13] ruhsal ve psikolojik yorgunluk ile fiziksel sağlık sorunlarını artırmaktadır.[14] Özellikle uzun süre NEİY durumunda kalan gençlerde bağımlılık gibi derin sorunlar ortaya çıkabilmektedir.[15]
Ayrıca NEİY durumu, gençlerin geleceğe yönelik beklentilerini zayıflatmakta,[16] ekonomik bağımsızlık kazanmalarını geciktirmekte ya da tamamen engelleyebilmektedir.[17] Bu süreç, bireysel refah düzeyinde düşüşe ve yoksullaşma riskinin artmasına yol açmaktadır.[18]
Nihayetinde, NEİY’in etkileri bireysel sağlık ve refahın ötesine geçerek toplumsal katılım, aile kurma ve çocuk sahibi olma kararlarını da olumsuz etkileyebilmektedir.[19] Bu nedenle NEİY yalnızca gençleri değil, aile yapısını ve toplumun genel ekonomik ve verimlilik dinamiklerini de doğrudan etkilemektedir.
GÜÇ Hamlesi ile Gençlerin NEİY Oranlarını Düşürmek
Tam bu noktada, 6 Ocak 2026’da devreye sokulan İŞKUR’un Gençliğin Üretim Çağı (GÜÇ) hamlesi önem kazanmaktadır.
Beş paketten oluşan GÜÇ’ün ilk bileşenlerinden “Genişletilmiş Staj Desteği”, staj imkânlarını tek merkezde toplayarak 10’dan fazla çalışanı bulunan işletmelere stajyer zorunluluğu getirmekte ve stajyer maliyetlerini devletin üstlenmesini öngörmektedir. “İşe İlk Adım Programı” ile 18-25 yaş arası gençlerin ilk altı aylık maaş ve primleri karşılanarak işveren yükü azaltılmakta; “Geleceğim Meslekte” programı ise mesleki eğitim alan öğrencilere mezuniyet öncesi bire bir danışmanlık ve sektörel yönlendirme sunmaktadır. Ayrıca “İşbaşı Eğitim ve Nitelikli İstihdam Teşvikleri”, bilişim ve savunma sanayii gibi stratejik alanlarda gençlerin girişimlerini mentorluk ve mali destekle teşvik etmektedir.
GÜÇ’ün NEİY odaklı bileşeni olan NEİY İşgücü Uyum Programı (NİUP), 18-29 yaş arası gençleri hedefleyen kritik bir adım olarak öne çıkmaktadır. Üç yılda 450 bin gence ulaşması planlanan ve 107,3 milyar TL bütçeyle desteklenen program, gençlere kamu kurumlarıyla iş birliği içinde haftada üç güne kadar yarı zamanlı çalışma imkânı sunmaktadır.
Laboratuvar, enerji ve bilişim altyapısı gibi alanlarda görev alacak olan gençler hem teknik beceri hem de iş disiplini kazanarak “deneyimsizlik” döngüsünü aşma fırsatı bulacaklar. Böylece, NİUP “iş tecrübem yok” diyen NEİY gençler için kritik bir köprü niteliğindedir. Gençlerin iş bulamamasının en büyük nedenlerinden biri “deneyimsizlik”, deneyim kazanamamalarının nedeni ise “işe alınmamaları”dır. NİUP ile “deneyimsizlik” girdabını da kırmak mümkün olabilir.
Günlük 1.375 TL’lik ödeme ise yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda psikolojik bir destek işlevi görmektedir. Başka bir deyişle NİUP, ekonomik destekten öte psikolojik bir rehabilitasyon ve iş hayatına ısındırma anlamına da gelmektedir. Zira sosyal dışlanma/izolasyon zincirini kırmak mümkün olabilir.
Ayrıca programın yarı zamanlı yapısı, gençlerin geri kalan günlerde iş aramaya devam etmesine veya eksik olduğu sertifikasyonları tamamlamasına da imkân tanımaktadır. Dolayısıyla, burada gençleri bir yerlere hapsetmekten çıkarıp, onları iş gücü piyasasına hazırlayan bir “ara istasyon” modeli söz konusu olmaktadır.
Bununla birlikte; eğer program sadece günlük harçlık ödenen ve süre sonunda gencin tekrar işsiz kaldığı bir yapıya dönüşürse, çözüm değil de sorunu öteleme mantığı hâkim olmaya başlayacaktır. Bu nedenle, NİUP’un GÜÇ’ün diğer bileşenleri ile entegreli bir şekilde yürütülmesi elzemdir.
Diğer bir risk alanı da gençlerin atandığı kamu görevlerinin, gençlerin eğitim durumuna veya yeteneklerine uygun olup olmaması ile ilgilidir. Örneğin, eğer sadece evrak işi yapmak söz konusu olacaksa, dijital dünyada yetişmiş bir NEİY gencini sistemde tutmak zorlaşacaktır.
Sonuç olarak; NİUP, NEİY sorununu tek başına çözmese de sistem dışına itilmiş gençleri yeniden iş gücü piyasasına çekebilecek güçlü bir araçtır. Program, sertifikasyon ve özel sektöre geçişi kolaylaştıran ek mekanizmalarla desteklenirse, Türkiye’de NEİY oranlarının düşürülmesinde önemli bir rol oynayabilir.
[1] M. Erkam Kocakaya vd., Türkiye'de Ne Eğitimde Ne İstihdamda Ne De Yetiştirmede (NEİY) Olan Gençler: Profil Araştırması, T.C. Gençlik ve Sosyal Bakanlığı & İstanbul Üniversitesi, 2020, s. 13-14.
[2] Enstitü Sosyal, Ne Eğitimde Ne İşte (NEET) Genç İşlevsizliği Sorunu, https://enstitusosyal.org/uploads/publications_module/file-17403850612084557276.pdf, (Erişim tarihi: 15.01.2026), s. 5.
[3] Kocakaya vd., Türkiye'de Ne Eğitimde Ne İstihdamda Ne De Yetiştirmede (NEİY) Olan Gençler: Profil Araştırması, s. 18.
[4] Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Beyaz Kitap: Türkiye’de Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan (NEET) Genç Kadınlar İçin Politika Önerileri, Mart 2025: Ankara, s. 12.
[5] Kocakaya vd., Türkiye'de Ne Eğitimde Ne İstihdamda Ne De Yetiştirmede (NEİY) Olan Gençler: Profil Araştırması, s. 57-63.
[6] Emre Erdoğan vd., Türkiye’de NEET Gençler Profil ve İyi Olma Araştırması Özet Bulgular (23/10/2025), https://neet.bilgi.org.tr/wp-content/uploads/2025/10/Tu%CC%88rkiyede-NEET-Genc%CC%A7ler-Aras%CC%A7tirmasi-O%CC%88n-Bulgular-23.10.25.pdf (Erişim tarihi: 15.01.2026), s. 34.
[7] Kocakaya vd., Türkiye'de Ne Eğitimde Ne İstihdamda Ne De Yetiştirmede (NEİY) Olan Gençler: Profil Araştırması, s. 64.
[8] Menekşe Şahin ve Gökhan Boduroğlu, “Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan Gençlerin (NEET) Yaşam Deneyimleri: Zorluklar Gereksinimler ve Beklentiler,” Gençlik Araştırmaları Dergisi, 13 (35), (Nisan 2025), s. 67.
[9] Kocakaya vd., Türkiye'de Ne Eğitimde Ne İstihdamda Ne De Yetiştirmede (NEİY) Olan Gençler: Profil Araştırması, s. 69-72.
[10] Erdoğan vd., Türkiye’de NEET Gençler Profil ve İyi Olma Araştırması Özet Bulgular (23/10/2025), s. 38-39.
[11] Mehmet Tatar ve Mustafa Öztürk, “Türkiye’de NEET gençliği sorunsalına çözüm: NEET izleme merkezlerinin oluşturulması,” Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 53 (2024), s. 138.
[12] Ahmet Usanmaz, “Ne eğitimde ne istihdamda olan (Neet) gençlik üzerine bir inceleme,” Çukurova Araştırmaları, 10 (1), 2024, s. 31.
[13] Erdoğan vd., Türkiye’de NEET Gençler Profil ve İyi Olma Araştırması Özet Bulgular (23/10/2025), s. 92, 148-149.
[14] Bazı araştırmalara göre, gençler, işe girme, gelecek planları ve evlilikle ilgili sürekli sorulara maruz kalmaktan yorulduklarını; bu durumun kendilerini ailelerinin gençlik dönemleri ve sahip oldukları olanaklarla kıyaslamaya ittiğini ifade etmektedir. Bkz. Beril Günay ve Şükrü Yaylagülü, NEET Gençler Araştırması: NEET Gençlerin İnsan Onuruna Yaraşır Yaşam Sürme Hakkına Erişimi, Sivil Toplum Araştırmaları Derneği: 2022, s. 89. Bu durumsa gençler için ruhsal sorunların kapısını aralayabilmektedir.
[15] Kocakaya vd., Türkiye'de Ne Eğitimde Ne İstihdamda Ne De Yetiştirmede (NEİY) Olan Gençler: Profil Araştırması, s. 185-186.
[16] Erdoğan vd., Türkiye’de NEET Gençler Profil ve İyi Olma Araştırması Özet Bulgular (23/10/2025), s. 26.
[17] Usanmaz, “Ne eğitimde ne istihdamda olan (Neet) gençlik üzerine bir inceleme,” s. 32.
[18] Kocakaya vd., Türkiye'de Ne Eğitimde Ne İstihdamda Ne De Yetiştirmede (NEİY) Olan Gençler: Profil Araştırması, s. 91-92.
[19] Burada en büyük sorunlardan biri olarak “güvensizlik” meselesi görünmektedir. Bkz. Günay ve Yaylagülü, NEET Gençler Araştırması: NEET Gençlerin İnsan Onuruna Yaraşır Yaşam Sürme Hakkına Erişimi, s. 92.
