Rusya-Ukrayna Savaşı, NATO’nun hâlihazırda geçirmekte olduğu değişim ve adaptasyon sürecinin en büyük tetikleyicisi olma niteliğini sürdürüyor. Rusya’nın Şubat 2022’de başlattığı saldırıyla Batı güvenlik mimarisindeki ortak statüsünü kaybederek, “tehdit” olarak kodlanması, meselenin siyasi-jeopolitik eksenine yön verirken, savaşın icrasındaki askeri teknolojik unsurlar da İttifak’ın savunma ve caydırıcılık yetenekleri için sınamalar ortaya çıkardı. Söz konusu sürece dair tedbirler, Ankara Zirvesi’nin gündemini ve Zirve Bildirisini oluşturan temel meseleler olarak yer aldı.
Siyasi-Jeopolitik Boyut
Ankara Zirvesi Bildirisinde Rusya’nın Avrupa-Atlantik güvenlik ve istikrarı için uzun soluklu bir tehdit olarak tanımlanması sürpriz değil zira müttefiklerin büyük çoğunluğunda, Rusya’nın hedeflerinin Ukrayna ile sınırlı olmadığı düşüncesi hâkim. İttifak genelinde savunma harcamalarının hızla artırılması, savunma sanayii üretiminin önündeki engellerin kaldırılması ve Ukrayna’ya verilen askeri ve askeri olmayan desteğin güçlü bir şekilde sürdürülmesinin arkasında bu düşünce yatıyor.
Şubat 2022’den bu yana NATO’nun en büyük önceliği, İttifak yeteneklerinin güçlendirilmesiyse ikincisi de Ukrayna’nın savaş kabiliyetlerinin sürdürülmesinin sağlanması oldu. Bugüne değin Ukrayna’ya sağlanan askeri yardımların yüzde 99’u NATO müttefikleri tarafından gerçekleştirildi. Ankara Zirvesi’nde de bu kararlılığın sürdürüldüğünü, açıklanan destek paketinin büyüklüğünden anlıyoruz. Müttefikler 2026 için Ukrayna’ya 70 milyar avro değerinde askeri yardım taahhüdünde bulunurken aynı zamanda sonraki yıl için söz konusu rakam taban olarak belirlendi.
Burada dikkat çekici olan ise söz konusu yardımın büyük oranda Avrupa Birliği (AB) tarafından fonlanacak olması. Nisan 2026’da kabul edilen Ukrayna Destek Kredisi ile AB 2026-2027 için Ukrayna’ya 30 milyar avro değerinde finansal ve 60 milyar avro değerinde askeri yardım gerçekleştirme kararı almıştı. Hatırlanacak olursa Mart 2025’te Ukrayna’ya yönelik tüm ABD askeri yardımları kesilmiş, Amerikan silahlarının Ukrayna’ya akışı ancak Avrupa ülkelerinin devreye girmesiyle sürdürülebilmişti.
Diğer taraftan Ankara Zirvesi Bildirisinde, Ukrayna’nın Rusya’ya karşı savaşarak Transatlantik güvenliğe katkı sağladığının belirtilmesi önemli bir durum çünkü bu müttefiklerin Ukrayna’yı önemli bir askeri güç olarak tanıdıklarına işaret ediyor. Zirve marjında düzenlenen Savunma Sanayii Forumunda konuşan Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski, ülkesinin artık güvenlik talep eden değil güvenlik üreten bir aktör olduğunu ve Ukrayna’nın Avrupa için “olağanüstü bir savunma kabiliyeti kaynağı” haline geldiğini vurguladı. Zelenski’nin söylediklerinin haklılık payı olsa da bunu NATO üyeliğine bağlaması şu aşamada gerçekçi durmuyor zira savaş devam ediyor ve kalıcı bir barışa ulaşılsa bile ABD yönetiminin söz konusu husustaki kesin negatif tavrı biliniyor.
Askeri ve Endüstriyel Boyut
Rusya-Ukrayna Savaşı, muharebe ortamında savunma sanayii üretiminin ve inovasyonun kritik önemini ortaya çıkardı. İnsansız hava araçlarının (İHA), topçu mühimmatlarının ve çeşitli füze sistemlerinin yoğun bir şekilde kullanılmasıyla savaş, endüstriyel bir tasarım ve üretim yarışına döndü. Söz konusu sistemlerin hızlı, yenilikçi ve yüksek sayıda üretilmesi, savaşan tarafların sahadaki başarılarına doğrudan etki etti. Bu durum İHA savaşlarının seyrindeki değişimden anlaşılabilir. Bugün muharebe sahasında, İHA sistemleri, taktiksel unsurların izole bir şekilde hedef alınmasının ötesinde muharebe sahasını şekillendirmek için kullanılıyor.
Savaşın 2023 sonlarından itibaren iyice pozisyonel bir karakter edinmesi ve manevra harekâtlarının durma noktasına gelmesinde yeni nesil İHA sistemleri büyük rol oynuyor. İHA sistemleri ile birlikte topçu ateşinin ve elektronik harbin yoğunlaştığı 10-15 kilometre derinliğindeki ölüm bölgeleri (killzone), savaşı birbirinden izole olmuş alanlardaki mücadelelerin toplamı haline getirmiş durumda bulunuyor. İHA sistemlerinin kamikaze saldırılarında veya yukarıdan patlayıcı bırakacak şekilde kullanılması yoluyla tarafların birbirine üstünlük kurma çabaları bu bölgelerde yoğunlaşıyor.
Rusya-Ukrayna Savaşı sahasında sürekli bir dinamizme sahne olan inovasyon yarışı, insansız deniz ve kara araçlarında da gerçekleşiyor. Örneğin son bir senedir Ukrayna’nın insansız deniz sistemlerini (İDA) çok daha yoğun ve etkin bir şekilde kullanmaya başladığı görülürken, yavaş yavaş İDA’lar tarafından taşınan insansız kara araçlarının (İKA) kritik bölgelere konuşlandırılmasına yönelik yeni nesil amfibi harekât denemeleri görülüyor. Ukrayna’nın geçtiğimiz günlerde Kinburn Yarımadasına gerçekleştirdiği bu harekât, tarihteki ilk insansız amfibi operasyon olarak nitelendirildi.
Savaşın hâlihazırdaki seyrine bakıldığında Ukrayna’nın geçtiğimiz aylardan bu yana Rusya içindeki hedefleri artan oranda vurabilme kabiliyeti edindiğini anlıyoruz. Ukrayna özellikle Rusya’nın lojistik yeteneklerini aksatma amacıyla köprüleri, otobanları, demir yollarını ve akaryakıt tankerlerini hedef alıyor. Bunun sebebi ise bahar/yaz döneminde Rusya’nın yeni bir taarruz yapabilme kabiliyetini akamete uğratmak. Benzer şekilde söz konusu saldırıların, coğrafi hedef seçim noktaları işgal altındaki Kırım’ın Donbas bölgesinden izole edilmesini (aradaki koridorun kullanımın engellenmesini) amaçlıyor. Ukrayna saldırılarının sonuçları ve Rus ilerleme temposuna bakıldığında şu ana kadar bu amacın oldukça başarılı bir şekilde gerçekleştirilebildiği anlaşılıyor.
Söz konusu sistemlerin savaştaki etkisi yalnızca muharebe sahasını ilgilendirmiyor. Tarafların İHA ve füze saldırıları sonucu gerek Ukrayna gerekse de Rusya’nın tarım sektörü ciddi zararlar görmüş durumda. Uzun menzilli füze ve İHA saldırıları; tahıl, buğday ve ay çiçeği yağı üretimini direkt veya dolaylı olarak aksatırken aynı zamanda Azak Denizinde buğday taşıyan Rus gemilerinin İHA sistemleriyle hedef alınması, küresel pazar için de negatif sonuçlar üretiyor.
Benzer şekilde insansız sistemlerin savaşın sosyolojik boyutu üzerinde de etkiler ürettiğini söylemek gerekir. Örneğin sivil nüfus üzerinde alçak irtifada seyredip dalışa geçen İHA sistemlerinin büyük korku oluşturduğu biliniyor. Geçtiğimiz hafta Ukrayna Hava Kuvvetleri sözcüsü, bu durumun altını çizerek Rusya’nın jet motorlu Şahid İHA’larının alçak irtifada yüksek süratte uçtuğunu ve Rusya’nın, Kiev sakinlerinin şehri terk etmesini hedeflediği vurguladı. Bu anlamda insansız sistemlerin orta-uzun vadede sivil nüfusa yönelik sistematik bir gözdağı ve korkutma operasyonlarının parçası haline gelmesi, kritik bir risk olarak duruyor.
Tüm bu hususlar NATO’nun insansız sistemler ve bunların karşıt sistemleri (counter-uas) alanlarında kapsamlı bir bütçe kurmasına ve reform süreçleri benimsemesine neden oldu. Ankara Zirvesi’nde ittifakın 50 milyar dolar değerinde savunma tedariki gerçekleştireceği açıklanırken, aynı zamanda anti-İHA sistemlerine yönelik 40 milyar dolar değerinde Drone Edge girişimi ilan edildi. 2027 sonuna kadar müttefikler İHA operatörü sayılarını beş katına çıkarmayı taahhüt ettiler. Dolayısıyla, çoğunlukla bütçe artışı tartışmalarıyla gündeme gelen NATO’nun askeri yetenek ihtiyacının önemli bir parçasını günümüz savaşlarına şekil veren insansız sistemler oluşturuyor.
Benzer şekilde Türkiye’nin uzun süredir savunduğu ancak ittifak bünyesinde önemi son yıllarda görülen ve üretim zafiyetiyle anlaşılabilen savunma sanayii iş birliğindeki engellerin kaldırılması yönünde yeni adımlar atılıyor. Ankara Zirvesi’nde ilan edilen NATO Front Door for Industry ve NATO Engine gibi girişimler, Transatlantik ölçekte savunma sanayilerin daha fazla entegrasyonunu amaçlıyor. Bu zamana değin NATO nezdinde askeri birlikte çalışabilirlikten bahsedildi ancak günümüz savaşlarının, endüstriyel ihtiyaçlar sanayii birlikte çalışabilirliğinin de gerekliliğini ortaya koyuyor. Zaten Ukrayna sahasında Batı menşeli 155 milimetre top mühimmatlarında görülen birlikte çalışabilirlik sorunu, askeri kullanım ile savunma üretimi arasındaki kaçınılmaz birliktelik gerekliliğini göstermişti.
Sonuç olarak Rusya-Ukrayna Savaşı, NATO’nun en büyük gündemi olmayı sürdürüyor. Transatlantik ayrışma ve Donald Trump’a yönelik Rusya yanlısı suçlamalarına rağmen Rusya’nın, Ankara Zirvesi Bildirisinde uzun soluklu bir tehdit olarak tanımlanmaya devam edilmesi, bu bakımdan dikkate değer. Benzer şekilde Ukrayna’ya güçlü desteğin sürdürülmesi de aynı noktaya işaret ediyor. Bu anlamda, NATO’da gerçekleşen dönüşümün siyasi boyutunu Transatlantik ilişkilerdeki dinamikler belirleyecekken, İttifak’ın askeri yeteneklerindeki değişim ve adaptasyon sürecini ise Rusya-Ukrayna Savaşı ve savaşın inovasyon dinamikleri şekillendirmeye devam edecek.
