Hindistan Başbakanı Narendra Modi, 17-18 Aralık tarihlerinde Körfez ülkelerinden Umman’a resmi bir ziyaret gerçekleştirdi. İki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerinin kuruluşunun 70. yıl dönümü dolayısıyla gerçekleştirilen ziyaret, Hindistan’ın Körfez bölgesinde son dönemde çoğalttığı diplomatik girişimlerine bir yenisi olarak eklenmiştir. Esasında Hindistan ve Umman arasındaki ilişkiler, geçmişi yüzyıllar öncesine dayanan deniz ticareti ve kültürel etkileşimler sayesinde günümüze kadar güçlü biçimde süregelmiştir. Nitekim Arap Yarımadasından Doğu Afrika’ya kadar geniş bir coğrafyaya hükmeden Umman’ın kontrolündeki kıyılar, Hintli tüccarlar için kritik bir geçit görevi görmüştür. Bu etkileşimler iki ülke halkları arasında da sıkı bağların kurulmasına olanak vermiş ve Umman’da o dönemlerden günümüze kadar Hint diasporası varlığını sürdürmüştür. 1955'te modern diplomatik ilişkilerin kurulmasını takip eden dönemde, Umman'daki Hint diasporası sosyal ve ekonomik hayattaki varlığını pekiştirmiş ve günümüz Umman’ın oluşumuna güçlü şekilde destek olmuştur.
Stratejik Ortaklıkta Dengeleme
Modi’nin ziyareti; bölgesel ve küresel belirsizliklerin arttığı, jeopolitik kırılganlıkların derinleştiği bir dönemde iki ülke arasında hâlihazırda var olan ortaklık vizyonunu güçlendirerek yeni dönemin gerekliliklerine uygun bir formata dönüştürmeyi de amaçlamaktadır. Her şeyden önce Umman, bulunduğu jeostratejik konum itibariyle son derece önem arz etmektedir. Umman, küresel petrol ticaretinin ve Hindistan’ın enerji ithalatının önemli bir bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı'nın güvenliğinde kritik önemdedir. Bu yönüyle özellikle çatışma ve istikrarsızlıkların yoğunlaştığı bir bölgede, güvenilir bir ortak olarak Umman, Hindistan’ın enerji güvenliği için vazgeçilmezdir.
Öte yandan Hindistan, Hint okyanusunda doğal bir rakip olarak gördüğü Çin’i dengeleme konusunda da Umman’la ilişkileri güçlendirmeyi istemektedir. Nitekim geçmiş yıllarda bu bağlamda Çin daha aktif bir politika izlemiş ve Umman ile Hindistan’a kıyasla çok daha yoğun etkileşim içerisinde olmuştur. Öyle ki Umman’ın Çin’in modern ipek yolu projesi olarak benimsediği Kuşak ve Yol Projesi’ne katılması, Pekin’in Maskat üzerinde artan etkisinin bir işareti olmuştur. Bu durum Hindistan’ı Umman’la ilişkileri yeniden gözden geçirmeye ve daha güçlü bir iş birliği ajandasını hayata geçirmeye teşvik etmiştir. Bu noktada Modi’nin ziyareti, Hindistan’ın 2023’te G20 zirvesi sırasında önerdiği IMEC olarak da bilinen Hindistan-Ortadoğu-Avrupa Ekonomik Koridoru projesinde Umman’a da bir rol tanımlama sürecinin yeni bir adımı olarak da görülebilir. Nitekim Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de bulunan ve Savunma Bakanlığı ile Hindistan Donanması tarafından desteklenen Ulusal Denizcilik Vakfı tarafından 9 Temmuz 2025’te yayınlanan bir raporda, Umman’ın IMEC projesine katılımının stratejik önemine vurgu yapılmış ve böyle bir gelişmenin projenin özellikle Doğu Koridorunu ciddi anlamda güçlendireceği ifade edilmiştir.
Hindistan’ın Körfez bölgesindeki kadim ortaklarından birisi olan ve önemli bir Hint diasporasına ev sahipliği yapan Umman da Sultan Heysem ile birlikte hayata geçirdiği dinamik ve çeşitlendirilmiş dış angajmanlarında Hindistan’ı stratejik ortak olarak konumlandırmaktadır. Umman için Hindistan, hidrokarbon ticaretinin ötesinde ekonomik çeşitlendirme için hem güvenilir hem de hacim ve kapasite anlamında kayda değer bir ortak olarak görülmektedir. Nitekim Hindistan, Umman’ın petrol dışı ticaretinde en büyük hacme sahip olduğu ülke olmasının yanında, hidrokarbon ürünleri dışarıda tutulduğunda Umman’a en fazla ithalat gerçekleştiren ülke konumundadır. Öte yandan Umman’ın en önemli ulusal kalkınma ajandası olan Vizyon 2040 projesi kapsamında; teknoloji, yenilenebilir enerji, sağlık, eğitim ve KOBİ geliştirme gibi alanlar başta olmak üzere Hindistan’la ortaklıklar geliştirmesi kaçınılmazdır. Halihazırda büyük bir Hint diasporasına sahip olan Umman, bu geleneği dönüştürerek devam ettirecek ve kalifiye insan sermayesi ihtiyacı konusunda Hindistan ile iş birliğini sürdürecektir.
Anlaşmanın Yürürlüğe Girmesi ve Güçlenen Bağlar
Bu arka plan ışığında gerçekleşen ziyarette, iki ülke arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesi amacıyla birçok alanda anlaşmalar imzalanmıştır. Ekonomik ortaklıkları güçlendirmeyi amaçlayan Hindistan-Umman Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşması (CEPA) ile iki ülke arasındaki ticaret bariyerlerinin azaltılması, yatırım akışının kolaylaştırılması, yeni istihdam olanaklarının oluşturulması ve teknoloji, sanayi, çevre ve enerji gibi alanlarda iş birliğinin genişletilmesi hedeflenmektedir. CEPA anlaşmasının müzakerelerine Kasım 2023’te başlanmış ve iki yıl boyunca iki ülkenin ilgili kurumları görüşmelerini sürdürmüştü. Modi’nin ziyareti öncesi ise önce Umman’daki Şura Konseyi CEPA’nın yürürlüğe girebilmesi için gerekli olan iki ülke arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması’nı onaylamış, ardından da Hindistan kabinesinin onayı gelmiştir. Modi’nin ziyareti sırasında CEPA’nın iki ülke lideri tarafından imzalanmasının ardından Umman, BAE’nin ardından Hindistan’ın Körfez bölgesinde Serbest Ticaret Anlaşması imzaladığı ikinci ülke olmuştur. Dolayısıyla söz konusu anlaşma, Umman’ı Hindistan’ın ekonomik diplomasisinde önemli bir konuma yerleştirmekte ve iki ülke arasındaki ticari ilişkilerin kurumsal bir boyutta ve sürdürülebilir bir düzlemde gerçekleşmesine zemin oluşturmaktadır.
Bu noktada Umman’da yaşayan 700 binden fazla Hindistan vatandaşının oluşturduğu kalıcı insan kaynağı da iki ülke ekonomik ve kültürel ilişkilerinin güçlenmesinde kritik rol oynamaktadır. Geçmişi yüzyıllar öncesine dayanan ve günümüzde de devam eden bu toplumsal etkileşimler Umman ile Hindistan halklarını geleneksel diaspora tanımının da ötesinde yakınlaştırmaktadır. Nitekim yüzlerce yıl önce Umman’a gelerek bu ülkenin vatandaşı olan Hindistan kökenliler olduğu gibi, modern dönemde de gerek iş dünyasındaki başarıları gerekse de ülkeye verdikleri katkıdan dolayı istisnai vatandaşlık alan Hindistanlılar da bulunmaktadır. Geleneksel olarak liberal ve kapsayıcı politikaları sayesinde Umman, Körfez ülkeleri arasında en kalabalık Hindistan kökenli vatandaşlara sahip ülke konumundadır. Günümüzde en az 10 bin Hint kökenli Umman vatandaşının olduğu tahmin edilmektedir. Hint kökenli Ummanlı aileler, büyük şirketler kurarak ülke ekonomisinin başlıca aktörleri haline gelmişlerdir.
Bu ailelerden Khimji 1870’lerde Hindistan’dan Umman’a gelerek ülkede günümüze kadar varlığını devam ettirmiştir. Ülke ekonomisine katkısının yanında Khimji ailesi, Hindistan’ın en önemli sosyokültürel etkinliği olan kriket sporunun Umman’da yayılması için de önemli yatırımlar gerçekleştirmiştir. Umman ekonomisinde önemli Hint kökenli ailelerden bir diğeri de Menon’dur. Hindistan’ın Kerala şehrinde doğan Puthan Menon, 1976’da Umman’a gelerek özellikle inşaat ve gayrimenkul sektöründe faaliyetler yürütmeye başlamıştır. Forbes dergisine göre Umman’ın en zengin kişisi olan Menon’un servetinin 4.6 milyar dolar olduğu belirtilmektedir. Önde gelen iş adamlarının yanında Umman’daki Hindistan diasporasının nitelikli iş gücüne de yoğun biçimde katıldığı görülmektedir.
İki ülke arasındaki ilişkilerde öne çıkan diğer stratejik alanlar ise askeri iş birlikleri, savunma sanayii ve enerji güvenliği olarak belirtilebilir. Umman Sultan’ı Heysem bin Tarık’ın 2023’teki Hindistan ziyareti sırasında iki ülke arasında savunma sanayii alanında iş birliği anlaşması imzalanmıştı. Anlaşma sonrası süreçte, özellikle iki ülke donanma kuvvetlerinin etkileşimlerini önemli biçimde artırdığı gözlemlenmiştir. Deniz ticaret rotalarının güvenliği ve liman kullanımı bağlamında da Hindistan ve Umman arasında önemli ortaklık potansiyeli bulunmaktadır. Özellikle son dönemde Hürmüz Boğazı’ndaki stratejik risklerin artışı ve bu rotanın İran nedeniyle yaptırımlara konu olması, Umman’ın Hint okyanusu kıyısındaki Duqum limanının Hindistan açısından çok daha stratejik bir nokta haline gelmesini sağlamıştır. Bu noktada girişimlerini yoğunlaştıran Hindistan, Umman ile yaptığı anlaşma sonrasında Kasım 2024’ten itibaren Duqum limanında faaliyet göstermeye başlamıştır.
Son olarak enerji alanındaki iş birlikleri de Hindistan ile Umman arasındaki ilişkilerin önemli bir boyutunu oluşturmaktadır. Hindistan için Umman bölgedeki önemli LNG ve ham petrol tedarikçilerinden birisidir. Hindistan’ın Umman’dan yıllık 6 milyar dolarlık ithalatının 1 milyar dolarını petrol, 1 milyar dolarını da LNG oluşturmaktadır. Başbakan Modi’nin ziyareti sırasında gündeme alınan konulardan birisi de iki ülkenin yeşil hidrojen ve yenilenebilir enerji alanında yapabilecekleri iş birlikleri olmuştur.
Sonuç olarak Hindistan Başbakanı Modi’nin Umman ziyareti, sembolik birçok anlam taşımasının yanında stratejik açıdan da kritik bir gelişme olarak görülebilir. Umman’ın tarafsız ve arabuluculuk odaklı dış politikası, Maskat’ı jeopolitik gerilimlerin dışında tutarken, Hindistan gibi bölgede etkinliğini artırmak isteyen dış aktörler için davetkar bir tutum olarak görülmektedir. Modi’nin bu ziyaretinin, Hindistan’ın gerek Pakistan gerekse de Çin gibi bölgede rekabet içerisinde olduğu ülkelerin olası nüfuz alanlarına yönelik girişimleri kapsamında Umman’la da yeni bir ilişki dinamizmi geliştirme çabasının bir göstergesi olduğu da söylenebilir. Bu noktada Hindistan, geçmişten gelen toplumsal ve ekonomik bağları günümüze taşıyarak Umman ile ilişkilerini çağın jeopolitik ihtiyaçlarına uygun bir düzlemde yeniden inşa etmeyi hedeflemektedir denilebilir.
