NATO kuruluşundan bugüne kadar geçen 77 yıl içerisinde, tarihin akışı, amaç ve ihtivasının çıpası aynı kalmakla beraber tehdit, caydırıcılık ve gücün belirlenmesi konusunda önemli değişim ve dönüşümler geçirmiştir. Zamanın ruhu, (Zeitgeist) belki de en çok NATO’nun her dönem ne yöne doğru gideceği konusunda belirleyici olmuştur. Hiç şüphesiz tarihin akışında Rusya-Ukrayna Savaşı, uzun zaman sonra NATO içerisindeki tartışmalar konusunda turnusol etkisi gösterirken, Transatlantik ve Avrupa ilişkilerinin kırılganlaşması, “NATO 3.0” kavramının sadece kağıt üzerinde değil müttefikler arasında benimsenen bir gerçekliğe dönüştürmüştür. Bu yazı, bahsedilen jeopolitik değişimleri, 7-8 Temmuz tarihlerinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde gerçekleşen 2026 NATO Ankara Zirvesi’nin tüm yönlerini ve sonuçlarını ikili ve çok taraflı ilişkileri de kapsayacak şekilde ele almaktadır.
Türkiye-ABD İlişkileri
ABD Başkanı Trump’ın “Dostum Erdoğan için geliyorum” jestiyle başlayan NATO Zirvesi’nin en önemli çıktısının, özellikle F-35 ve CAATSA yaptırımları konusunda olduğunu söylemek gerekir. Başkan Trump’ın Ankara’ya iniş anından itibaren görüşmenin her anını, lider diplomasisinin somut bir örneği olarak değerlendirmek gerekir. İki lider arasındaki yakın ilişki ve samimi diyaloğun kameralara yansıması, uzun yıllar sonra Türk-Amerikan ilişkilerinde yeni bir dönemin başladığını işaret etmektedir.
ABD Başkanı Trump’ın Cumhurbaşkanı Erdoğan ile gerçekleştirdiği ortak basın toplantısındaki F-35 VE CAATSA konusundaki pozitif mesajlarının, İsrail başta olmak üzere birçok engele rağmen verildiğini düşündüğümüzde, bu açıklama, tarihe bir not olarak düşecek niteliktedir. Elbette, iki konuyla ilgili somut sonuçların görülmesi belirli bir süreç ve zaman dilimi gerektirse de bir anlamda ikili ilişkilerde uzun yıllardır devam eden negatif gündemin kısmen aşıldığını söylemek mümkündür.
Türkiye-ABD ilişkilerinin pozitif bir ivmeyle ilerlemesi, bugün çok fazla konuşulmasa da NATO 3.0 çerçevesinde zirve kapsamında alınan kararlara da uzun vadede yansıması olacaktır. Zirve öncesinde, Avrupa kamuoyunun önemli bir kısmında, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ABD Başkanı Trump ile Avrupalı liderler arasında bireysel bir arabuluculuk rolü oynaması beklentisi olduğunu hatırlatmak gerek. Nitekim zirve öncesinde ve süresince Başkan Trump’ın Avrupalı liderlere yönelik sert açıklamalarının, zirve sonuç bildirgesi ve son açıklamalarına baktığımızda en azından yumuşadığını söylemek mümkün. Dolayısıyla önümüzdeki süreçte; müttefikler arasında iş birliğinin güçlendirilmesinde, Türkiye’nin diplomatik ve siyasi bağlamda çok daha önemli bir role sahip olacağına tanıklık edeceğiz.
Caydırıcılık’ta İlk: Savunma Sanayii
2026 Ankara Zirvesi’nde birliğin içerisinde birçok konuda ilklere tanıklık edildi. NATO, kuruluşundan günümüze kadar caydırıcılığını, savunma kapasitesinin merkezine koyarak üç ana unsur olan kapasite, güvenilirlik ve iletişim üstüne inşa etmiştir. Uzun bir dönem, NATO içerisinde caydırıcılığın direkt ve dolaylı unsurlarının kapasitesi, özellikle askeri harcama tartışmalarıyla gölgelenmiştir; kamuoyunda, NATO günümüz koşullarında gerçekten ne kadar etkili, sorusunu akla getirmiştir. Elbette değişen güvenlik algısı, uluslararası sistemin belirsizliği ve en çok da son yıllarda ABD’nin Avrupa’nın güvenliği şemsiyesinden çekileceğini ifade etmesi, savaşla beraber caydırıcılık kavramının yeniden ele alınmasını zorunlu hale getirmiştir.
Bu bağlamda, 2026 Ankara Zirvesi, özellikle caydırıcılıkta yeni ve kritik bir pencere açılmasını sağlamıştır. İlk olarak, son 3-4 yıldır NATO'nun yan etkinliği şeklinde tasarlanan Savunma Sanayii Forumu, ilk kez Türkiye'de zirvenin resmi programı kapsamında Milli Savunma Bakanlığı ev sahipliğinde gerçekleştirilmiştir. Bu forum kapsamında birçok iş birliği mutabakatı imzalanarak üye ülkeler arasında savunma sanayiinde ortak üretim ve teknoloji iş birliğinin geliştirilmesine, ortak güvenlik anlayışının pekiştirilmesi sağlanmıştır.
İkinci olarak, sonuç bildirgesi kapsamında savunma sanayii üretim kapasitesinin de bir caydırıcılık unsuru haline geldiği güçlü bir şekilde ifade edilmiştir. Bildirge içerisindeki bu vurgu, tek bir boyutla sınırlı kalmamış, uzay ve siber alanı kapsayan teknolojinin her alanın üretim ve muharebe yeteneğine aktarılması hedefine vurgu yapılmıştır. Caydırıcılık konusunda atılan bu önemli ve somut adımların, jeopolitik değişimlerin merkezinde bulunan Türkiye’nin savunma sanayii alanındaki öncü rolünün bir sonucu olduğunu görmek gerekir.
Müteffiklik Ruhu Yeniden Canlanıyor mu?
Analizin başında da belirtildiği gibi; Rusya-Ukrayna Savaşından sonraki geçen dört yıl, müttefikler açısından zorlu bir dönem olmuştur. Savaşın başlamasıyla birlikte savaş konseptindeki dönüşüm, çatışmaların artık yalnızca cephede yürümediğini hatta hibrit tehditlerin bile yeniden şekillendiğini; altyapı, enerji sistemleri, haberleşme ağları ve sivil alanların da hedef alındığı görülmüştür. Dolayısıyla, toplumsal dayanıklılık ve kritik altyapılarının korunması Avrupalı müteffikler için hayati bir öneme sahipken, ABD tarafının daha farklı önceliklerinin olması, müttefikler arasında görüş ayrılıklarının kırılganlık alanına dönüştürmüştür. Bu bağlamda, Müttefikler arasında yeniden güçlü bir mutabakat, yeni bir sözleşme gerekliliği ve birlikte hareket etme iradesinin oluşması, 2026 NATO Ankara Zirvesi’nde ön plana çıkan bir beklenti haline gelmiştir.
Bu beklentinin, zirve kapsamında önemli ölçüde pozitif sonuçlandığını söylemek mümkün. Yukarıda da altını çizdiğimiz gibi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yürüttüğü lider diplomasisi, liderlerin birlik ve beraberlik mesajlarını vermesini sağlamıştır. İlaveten, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın zirvenin açılış konuşmasında ifade ettiği müttefikler arasında açık veya doğrudan bir ambargonun kalmaması çağrısı da zirve bildirgesinde, “Müttefikler arasındaki savunma ticareti engellerini ortadan kaldırma çalışmalarımızı sürdürecek, savunma sanayisindeki derinliği ve iş birliğini en üst düzeye çıkarmak için NATO ortaklıklarından yararlanacağız.” ifadesi ile karşılık bulmuştur.
Öte yandan, zirve bildirgesine dayalı olarak Ukrayna konusundaki görüş ayrılıklarının da bir boyutuyla çözülerek ortak bir dilin ortaya çıktığı söylenebilir. Bununla beraber, müttefiklerin İran'ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmaması gerektiğinin altını çizmesi ve İran'a Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğüne tam anlamıyla saygı gösterme çağrısında bulunmasını, yeni ve ortak anlayış beklentisi konusunda bir kazanım olarak değerlendirmek gerekir.
Yumuşak Güç Olarak Türk Misafirperverliği
Yazının son kısmında Türkiye’nin misafirperverliğine değinmeden bu analiz yazısının eksik kalacağı kanısındayım. Tüm dünya, bu zirvede Türkiye tarafından tüm yumuşak güç unsurlarının çok etkin bir biçimde kullanıldığına tanıklık etti. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın evsahipliğinde, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde liderler onuruna verilen yemek programının karşılamasında Mehter takımı ile Türkiye’nin kadim ve güçlü tarihine atıf yaparken; seçilen menü her bölgenin özgün tatlarını yansıtıyordu. Yine aynı şekilde Emine Erdoğan Hanımefendi'nin ev sahipliğinde Çankaya Köşkü'nde devlet ve hükümet başkanlarının eşlerine verilen yemekteki tercihler, çok başarılı bir gastrodiplomasi örneği oluşturdu. Türk mutfağının bu müthiş tatlarının sadece liderlere tanıtılmadığının da altını çizelim, yerli ve yabancı basın mensuplarına ayrılan alanda günün her saati Maraş dondurmasından dönere kadar birçok lezzetin sunulması, her seviyeden katılımcının “kusursuz” olarak tanımladığı bir zirve olmasını sağlamıştır. Bu lezzetlerin yanında artık Türkiye ile özdeşleşen kedilerimiz ve bu zirve için özel tasarlanan TOGG araçlarımız da kuşkusuz yoğun ilgi odağı olarak daima akıllarda kalacaktır.
Sonuç olarak, 2026 NATO Ankara Zirvesi’nin gerek siyasi gerekse askeri boyutlarıyla doğurduğu sonuçlar itibarıyla, tarihin akışında dönüm noktası teşkil eden bir eşik olarak her daim hatırlanacağını, bunun yanı sıra, küresel siyaset sahnesinde “Türkiye” markasının itibarını ve saygınlığını taçlandıran bir başarıya da imza atıldığını bir kez daha vurgulamak gerekir.
